Veni-beurzen voor Henrique Marcos en Sarah Tas
Henrique Marcos (academisch docent bij het departement Grondslagen van het recht) en Sarah Tas (universitair docent bij het departement privaatrecht) ontvangen een Veni-beurs van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Dat heeft de NWO vandaag bekendgemaakt.
De Veni is een persoonlijke wetenschappelijke beurs voor onderzoekers die recentelijk hun doctoraat hebben behaald. Elke onderzoeker ontvangt maximaal 320.000 euro om de komende drie jaar eigen onderzoeksideeën te ontwikkelen. Wat gaan Marcos en Tas onderzoeken met deze mooie subsidie? Ze leggen het aan je uit!
(Onderzoekers in alfabetische volgorde)
Henrique Marcos - Analoge regels in een digitale oceaan: wetsinterpretatie voor AI-gestuurde ontdekking van mariene genetische hulpbronnen
"Als je aan een marien bioloog denkt, zie je waarschijnlijk iemand voor je op het dek van een schip, in een parka, die netten binnenhaalt. Maar veel oceaanonderzoek vindt tegenwoordig plaats op een heel andere plek: achter een computer. Mariene organismen leiden een dubbelleven. Ze leven in de oceaan, maar ook als digitale genetische data die onderzoekers met behulp van AI kunnen analyseren. Daardoor kunnen we veel sneller nieuwe medicijnen ontdekken, bijvoorbeeld tegen kanker, de ziekte van Parkinson en de ziekte van Alzheimer.
Dat roept een fundamentele vraag op voor het internationale recht. De regels die we momenteel hebben voor het delen van de voordelen van mariene biodiversiteit en de bescherming van de oceaan, zijn geschreven voor een wereld van schepen, duikteams en monsterpotjes. Gelden die regels nog wel wanneer wetenschappelijke ontdekkingen worden gedaan met behulp van genetische data op een laptopscherm?
Met mijn onderzoek wil ik onderzoeken in hoeverre onze oude juridische taalspelletjes nog steeds standhouden: wat een eerlijke verdeling van de opbrengsten eigenlijk betekent wanneer leven data wordt. Want wanneer AI duizenden genetische sequenties combineert, wordt het steeds moeilijker om te bepalen van welke organismen een nieuwe ontdekking afkomstig is. En als we die oorsprong niet meer kennen, wordt het ook lastiger om de voordelen eerlijk te delen met de landen die de oceanen beschermen."
Maar uiteindelijk gaat dit onderzoek niet alleen over AI-technologieën of de studie naar het leven in de oceaan. Het gaat over wereldwijde markten, de natuur en het algemeen belang; over hoe we ervoor zorgen dat de rijkdom van de oceaan iedereen ten goede blijft komen en dat de mariene biodiversiteit wordt beschermd."
Sarah Tas - DigiAge: Het waarborgen van rechtsstatelijke AI-governance bij EU-agentschappen
"AI kan de efficiëntie van EU-agentschappen vergroten en hen helpen nationale autoriteiten beter te ondersteunen. Maar juist omdat deze agentschappen actief zijn op gevoelige terreinen, zoals grensbeheer en politiële samenwerking, kan het gebruik van AI ook grote gevolgen hebben voor de fundamentele rechten van individuen. Met mijn onderzoek wil ik daarom een op de rechtsstaat gebaseerde benadering ontwikkelen voor de manier waarop deze agentschappen AI ontwikkelen en gebruiken.
Denk bijvoorbeeld aan iemand die ten onrechte de toegang tot de Europese Unie wordt geweigerd of aan iemand die wordt vervolgd op basis van informatie die afkomstig is van een AI-systeem dat door een EU-agentschap is gebruikt. In zulke situaties kunnen mensen de uiteindelijke beslissing van een nationale autoriteit aanvechten, maar blijft de rol van het EU-agentschap op de achtergrond en grotendeels buiten beeld. Juist dat 'tussenliggende niveau' wil ik onderzoeken.
Mijn project brengt voor het eerst uitgebreid in kaart hoe agentschappen zoals Europol, Frontex en eu-LISA AI in de praktijk ontwikkelen en gebruiken. Door die huidige praktijk inzichtelijk te maken, wil ik het gesprek stimuleren tussen onderzoekers, beleidsmakers, EU-agentschappen, maatschappelijke organisaties en toezichthouders over hoe AI binnen deze organisaties verantwoord kan worden ingezet. Uiteindelijk moet het onderzoek leiden tot concrete aanbevelingen voor een op de rechtsstaat gebaseerde aanpak van AI-governance binnen EU-agentschappen."
