Proefdierkundig onderzoek
Alle medicijnen die we tegenwoordig kennen, zijn ontwikkeld met behulp van proefdieronderzoek. Zowel voor mensen als voor dieren. En dat geldt ook voor medische behandelingen als bestraling of operatietechnieken. Nog steeds is het ontwikkelen van nieuwe medicijnen of het verbeteren van bestaande behandelingen afhankelijk van proefdieronderzoek. Wetenschappers zijn zelfs wettelijk verplicht om nieuwe behandelingen eerst in minstens twee verschillende proefdieren te testen, voordat ze een studie bij mensen mogen starten.
Proefdieronderzoek aan de UM
Dierexperimenteel onderzoek wordt aan de UM uitgevoerd aan de Faculty of Health, Medicine and Life Sciences (FHML) en de Faculty of Psychology and Neuroscience (FPN). De Centrale Proefdiervoorzieningen (CPV) biedt de faciliteiten om dit onderzoek uit te voeren.
Aan de UM wordt alleen wetenschappelijk onderzoek verricht op muizen, ratten, konijnen, runderen, varkens, schapen, geiten, zebravissen en soms cavia’s en hamsters. Over het algemeen gaat in 95% van de gevallen om muizen en ratten. Hoeveel dieren worden gebruikt, publiceert de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) jaarlijks in Zo Doende.
UM-wetenschappers werken ook aan alternatieven voor proefdieronderzoek. Omdat het naar verwachting nog enkele decennia duurt voor alternatieven volledig voldoen, investeert de UM in verbetering van de proefdiervoorziening, om de kwaliteit van leven van de dieren en de kwaliteit van het onderzoek te verbeteren.
| Diersoort | Aantallen |
|---|---|
| Muizen | 1589 |
| Ratten | 342 |
| Schapen | 139 |
| Konijnen | 34 |
| Runderen | 12 |
| Varkens | 11 |
| Totaal | 2127 |
Bron: ZoDoende, 2023, NVWA
Alternatieven
Op veel gebieden zijn al goede alternatieve methoden ontwikkeld die complementair zijn aan dierproeven, maar op veel gebieden zullen alternatieve methoden en dierproeven nog vele jaren naast elkaar moeten bestaan om vooruitgang te blijven boeken in de (bio)geneeskunde. Met name bij biomedische vraagstukken, waarbij het immuunsysteem of het zenuwstelsel een belangrijke rol spelen, kan de complexiteit van het levende organisme nog niet met alternatieve methoden worden gesimuleerd. De overheid, wetenschap, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties zoeken samen naar methoden die dierproeven vervangen, verminderen en verfijnen. Elke vergunningaanvraag voor dierproeven bij de Centrale Commissie Dierproeven (CCD) moet verantwoorden hoe aan deze 3v’s wordt voldaan. De afgelopen decennia is het aantal gebruikte proefdieren aanzienlijk teruggedrongen en zijn de leefomstandigheden voor de dieren flink verbeterd (zie ook het interview met Andreas Teubner, hoofd CPV).
Vervanging
Steeds meer proeven met dieren worden vervangen door alternatieve methoden. Bijvoorbeeld door computersimulaties die biologische processen in het menselijk lichaam nabootsen. Of door onderzoek waarbij onderzoekers menselijk weefsel gebruiken.
Vermindering
Bij vermindering gaat erom bij elke proef zo min mogelijk dieren gebruiken. Bijvoorbeeld door gegevens van eerdere onderzoeken te gebruiken. Ook leveren nieuwe onderzoeksmethoden meer gegevens op uit minder dieren. Zo is aan de UM een methode ontwikkeld waarmee het aantal hartcellen dat van een proefdier (rat) kan worden gebruikt kan worden verdubbeld, door middel van een technische verbetering van perfusie. Het aantal gebruikte proefdieren kan daardoor met de helft worden verminderd.
Verfijning
Verfijning gaat over het zoveel mogelijk verminderen van het ongemak dat dieren kunnen ervaren voor, tijdens of na het onderzoek. Zo krijgen de dieren pijnbestrijding en worden hun leefomstandigheden zo afgestemd dat ze zich zo natuurlijk mogelijk kunnen gedragen. Als de aard van het onderzoek het toelaat, blijven de proefdieren zo veel mogelijk bij elkaar en houden elkaar gezelschap.
Onderzoekers over dierproefkundig onderzoek
Parkinsonpatiënten stoppen met trillen
“Ons niet-humaan onderzoek is altijd gericht op het beter begrijpen van ziektes en het verbeteren van behandelingen, van de ziekte van Alzheimer en Parkinson tot gevoelsstoornissen of geestesziekten. Zonder proefdieren zou deep brain stimulation bijvoorbeeld niet bestaan.”
Word wakker, immuunsysteem!
"Kanker kan groeien in mens of dier, doordat het immuunsysteem de celmutaties niet meer herkent. We geven het immuunsysteem feitelijk een goede wake-up call: ga eens doen waarvoor je bedoeld bent. Dat werkte eerst in muizen en daarna bij een klein groepje patiënten. Nu komt er een onderzoek bij een grotere patientengroep."
Op zoek naar een pil tegen Alzheimer
"Een nieuw geneesmiddel vinden dat voorkomt dat mensen met lichte cognitieve klachten daadwerkelijk de ziekte van Alzheimer krijgen. Daar zijn helaas nog steeds proefdieren bij nodig. Wij wetenschappers moeten daarover meer communiceren met het publiek en de politiek.”
Transparant over dierproeven
Eind 2021 heeft Universiteit Maastricht de Transparantieovereenkomst Dierproeven ondertekend. Hiermee onderschrijven wij het belang van open en transparante communicatie over dierproeven.
In onderstaande video's geven wij een kijkje achter de schermen in de dierproeffaciliteit en spreken we enkele onderzoekers over hun proefdieronderzoek. Hiermee willen we bijdragen aan een beter geïnformeerd en onderbouwd debat in de samenleving over het gebruik van dierproeven.