Aurélie Carlier zet wiskunde in voor betere zorg voor vrouwen

Waarom is er eigenlijk zo weinig bekend over de verschillen tussen mannen en vrouwen? “Tot aan de jaren negentig was het in klinische studies niet verplicht om medicijnen op beide seksen te testen”, legt Carlier uit. 

Vrouwen worden door hun menstruatiecyclus als variabeler en complexer gezien. Daardoor testten onderzoekers vroeger vaker op mannen. Carlier: “Het nadeel daarvan was dat ze ervan uitgingen dat mannen en vrouwen hetzelfde zouden reageren.”

Tegenwoordig is het wel verplicht om te testen op mannen en vrouwen. Toch ziet Carlier nog veel ruimte voor verbetering.  “Het gebeurt pas redelijk laat in het proces”, zegt ze. “Klinisch onderzoek begint op celniveau en wordt daarna stap voor stap uitgebreid naar mannelijke en vrouwelijke proefpersonen. In mijn onderzoek probeer ik die verschillen juist vanaf het begin mee te nemen, want ook cellen zijn al mannelijk of vrouwelijk.”

Doordat er nu pas laat rekening wordt gehouden met deze verschillen, ontdekken wetenschappers sommige bijwerkingen ook pas laat. Ze moeten de studie daardoor soms vlak voor de afronding stopzetten. Tegen die tijd is er al veel geld en tijd in gestoken. “En sommige effecten worden zelfs pas duidelijk als de medicatie op de markt komt”, voegt Carlier toe. “Dat wil ik voorkomen, bijvoorbeeld door de dosering voor vrouwen of mannen al vanaf het begin aan te passen, waardoor er minder kans is dat een patiënt slecht reageert.”
 

Naast de dosering zou Carliers onderzoek de timing van behandelingen kunnen verbeteren. Denk aan kankerbehandelingen, waarbij de menstruatiecyclus een belangrijke rol speelt. “We houden momenteel geen rekening met hormonen”, vertelt ze. “Terwijl het moment waarop een vrouw tijdens haar cyclus bijvoorbeeld chemotherapie krijgt, invloed kan hebben op de effectiviteit. Daar moet veel meer onderzoek naar gedaan worden.” 
 

Door Carliers werk verandert de manier waarop we in de toekomst onderzoek doen. Proefdieren en proefpersonen worden steeds minder nodig. Ze legt uit: “Ik ontwikkel zogeheten ‘digital twins’: een soort digitale avatar van een echt mens. De bedoeling is dat die straks perfect voorspellen wat er in het echt gebeurt.”

Zo kan er in de toekomst ook onderzoek worden gedaan naar bijvoorbeeld kinderen en zwangere vrouwen. Maar de toepassingen gaan nog verder. “Stel dat je een hartoperatie moet ondergaan. Dan kan een chirurg vooraf een virtueel model van jouw hart gebruiken om te berekenen wat voor jou het beste werkt. Bijvoorbeeld welke hartklep het meest geschikt is of welke medicijnen het beste aansluiten bij jouw situatie. Maar dit is echt nog toekomstmuziek.”

Naast haar onderzoek zet Carlier zich in voor meer gelijkheid in de wetenschap. Zo richtte ze het netwerk Female Empowerment Maastricht (FEM) op en organiseerde ze in 2022 de eerste ‘Women in Biomechanics’-sessie tijdens het congres van de European Society of Biomechanics. Inmiddels is dat een terugkerend onderdeel van het congresprogramma.

Voor haar inzet ontving ze vorig jaar de Athena Award van NWO, een prijs voor vrouwelijke onderzoekers die uitblinken in hun vak én een voorbeeld zijn voor anderen. Volgens Carlier is dat laatste nog hard nodig. “In mijn vakgebied werk je nog vaak in een mannenwereld. Ik heb op congressen meegemaakt dat mensen me vroegen waar de koffie was, omdat ze dachten dat ik de secretaresse was.”

Nadat ze kinderen kreeg, werd het haar nog duidelijker dat vrouwen extra hordes moeten nemen: “Ik gaf borstvoeding en moest op mijn werk in een bezemkast kolven, omdat er geen kolfruimte in de buurt was. Dat lijkt iets kleins, maar bepaalt wel of je het gevoel hebt dat je thuishoort in de academische wereld.”

Vooral voor jonge vrouwelijke wetenschappers wil ze daarom het verschil maken. “Ik zie veel talentvolle vrouwen afhaken, omdat ze niet hun hele leven tegen al die extra obstakels willen vechten. Dat vind ik ontzettend zonde, zeker als ze wél graag een academische carrière zouden willen.”