Gebroken heup met prothese: nieuw medisch probleem onderzocht
Maud Vesseur, orthopedisch chirurg in opleiding, liep in het Zuyderland Ziekenhuis tegen een opvallend probleem aan: steeds vaker komen patiënten met een heupprothese die, na een val, hun heup breken en dat precies rond de steel van hun prothese. Vesseur verdedigde onlangs haar promotieonderzoek bij de Faculty of Science and Engineering.
Bij de eerste operatie aan een versleten of gebroken heup wordt meestal een metalen prothese in het dijbeen geplaatst, vastgezet met een lange pin. Soms wordt de ruimte tussen pin en bot opgevuld met cement, soms niet. Bij een val kan het bot rond die prothese breken. “Uit ons onderzoek blijkt dat de kans op een breuk rond de steel van de prothese kleiner is als de prothese wel met cement vastzit”, vertelt Vesseur. “Maar als ze toch breken, maakt dat cement de hersteloperatie een stuk lastiger.”
Naast de afwezigheid van cement vond Vesseur meer risicofactoren voor een nieuwe breuk: vrouwelijk geslacht, hoge leeftijd, beperkte mobiliteit, overgewicht, en een slechte algehele gezondheid.
Een zware operatie
De hersteloperatie is technisch ingewikkeld. Fragmenten bot moeten zo goed mogelijk rond de, liefst bestaande, prothese worden vastgezet. “We werken vaak met een metalen plaat die we aan de buitenkant van het bot vastmaken met metalen draden, want schroeven in de prothese gaat niet”, legt Vesseur uit. “De operatie leidt meestal tot een grote wond, soms over de hele lengte van het bovenbeen.”
Voor patiënten die al fragiel zijn, is zo’n ingreep een enorme belasting. Niet verwonderlijk dat 17% van hen binnen een jaar na de operatie overlijdt. “Toch opereren we ze, omdat het aan elkaar zetten van het bot de beste manier is om pijn te stillen. Gelukkig komen er nieuwe methodes voor pijnbestrijding, zoals definitieve zenuwblokkades. Daardoor voelen patiënten soms helemaal geen pijn meer in het been. Dan kun je je afvragen: moeten we mensen met een zeer hoog risico op overlijden zo’n zware operatie nog wel aandoen?”
Wie loopt het meeste risico?
Vesseur onderzocht ook welke patiënten het grootste risico lopen om binnen 12 maanden na de operatie te overlijden. De belangrijkste factoren die ze vond: een verblijf in een verzorgingshuis op het moment van de breuk, afhankelijkheid van loophulpmiddelen en het gewicht. “Opvallend genoeg is een hoger gewicht bij jongere patiënten een risicofactor, terwijl bij de alleroudsten juist een laag gewicht het probleem is.” Bovendien heeft deze groep vaak al één of meer chronische aandoeningen wat de kans op herstel er niet beter op maakt.
Geen robot maar hulpmiddel
Op basis van alle risicofactoren maakte Vesseur een model op dat de kans voorspelt op overlijden binnen 6 maanden na de hersteloperatie. “Stel, iemand heeft 90% kans om binnen een half jaar te overlijden. Dan zegt het model niet als een robot: ‘Niet opereren!’ Het is vooral een hulpmiddel om het gesprek met de patiënt en de familie te voeren. Je kunt uitleggen dat het risico extreem hoog is, en de patiënt de keuze geven: alleen pijnstilling en palliatieve zorg, of toch de operatie ondergaan.”
Als arts was Vesseur een buitenbeentje tussen de promovendi van de Faculty of Science and Engineering (FSE). “Ik stond wel in contact met de faculteit, vooral via mijn promotor Lee Bouwman, en deed mee aan de trainingen voor promovendi”, zegt ze. Nu ze gepromoveerd is, richt ze zich eerst op haar opleiding tot chirurg. Maar onderzoeker wil ze blijven: “Uiteindelijk hoop ik de draad weer op te pakken, maar dan in een coördinerende rol. Misschien als begeleider van nieuwe promovendi.”
Tekst: Patrick Marx
Lees meer Sense the Science verhalen
