Waarom Open Science belangrijk is: hoe de Barcelona Verklaring onderzoek meer impact geeft
De Universiteit Maastricht is een uitgesproken voorstander van Open Science. Met het ondertekenen van de Barcelona Verklaring tijdens het Open Science Festival Limburg zet de UM zich in voor meer openheid, autonomie en samenwerking. Doel daarvan is om onderzoek toegankelijker, betrouwbaarder en impactvoller te maken. Dennie Hebels en Carien Hilvering leggen uit waarom Open Science en onderzoeksinformatie zo belangrijk zijn.
Open Science gaat over het openstellen van wetenschap – precies zoals de naam al doet vermoeden. “Dit gaat veel verder dan alleen het openbaar maken van gepubliceerde artikelen,” legt Open Science Officer Dennie Hebels uit. “Het geldt ook voor onderzoeksgegevens, software, infrastructuur of educatief materiaal.” De voordelen van meer openheid voor andere onderzoekers liggen voor de hand: het helpt de wetenschap vooruit door kennis openlijk te delen en voorkomt verspilling van middelen. “Je wilt niet dat twee groepen hetzelfde of vergelijkbaar onderzoek doen zonder dat ze weten waar de andere groep mee bezig is. Dit kost ons jaarlijks miljarden.”
Daarom is het belangrijk om onderzoek en de bijbehorende data vindbaar en toegankelijk te maken. Zelfs als dat onderzoek niet succesvol is geweest, kan het anderen nog steeds helpen om niet dezelfde doodlopende weg in te slaan. “Dat is ook de reden waarom metadata – in feiten data over de data – zo belangrijk zijn: ze maken het mogelijk dat onderzoekers de open onderzoeks- (en onderwijs)resultaten überhaupt kunnen vinden.”
Naast het bevorderen van zaken als impact, transparantie, reproduceerbaarheid, samenwerking, inclusiviteit en snellere ontdekkingen, gaat Open Science ook over dienstbaar zij aan de samenleving. “Het is ook voor je buurman en je oma. Hun belastinggeld heeft tenslotte bijgedragen aan al dat onderzoek.” Open Science schept vertrouwen in het wetenschappelijke proces, zegt Hebels. “Het maakt echt een verschil als je weet dat je onderzoeksresultaten gemakkelijk en vrijelijk kunt dubbelchecken.
Wie verdient er geld aan wetenschap?
Een van de dingen die deze utopie van openheid in de weg staan, is de economie.Tot de opkomst van Open Science als idee zaten de resultaten van succesvol, peer-reviewed onderzoek weggestopt achter de betaalmuur van enkele puissant rijke wetenschappelijke uitgevers. Elsevier en Springer Nature hebben samen een jaaromzet van ongeveer 5 miljard euro. Het is goed om te beseffen dat het grootste deel van het onderzoek dat in hun tijdschriften wordt gepubliceerd door de belastingbetaler wordt gefinancierd: het wordt uitgevoerd aan openbare universiteiten en ondersteund door overheidssubsidies, zoals Horizon Europe.
Volgens Hebels werd de grootste beweging richting Open Science veroorzaakt doordat financiers, met name de EU, aandrongen op Open Access-publicatie van resultaten en in toenemende mate ook van data, om zo betaalmuren te omzeilen. „De UM heeft nu een Open Access-percentage van ongeveer 90 procent; andere Nederlandse universiteiten laten vergelijkbare cijfers zien.” Toch betalen onderzoekers uiteindelijk nog steeds een vergoeding aan wetenschappelijke tijdschriften om hun publicaties Open Access te maken. “Het voelt niet echt goed dat zo veel belastinggeld bij de aandeelhouders van deze uitgevers terechtkomt. Daardoor is er een beweging ontstaan in de richting van ‘Diamond Open Access’, waarbij universiteiten, instituten en instellingen zelf publiceren en alle kosten dragen, van peer-reviews tot hosting.”
Dennie Hebels is Open Science Officer bij de Universiteitsbibliotheek (UB) van de UM. Hij is tevens Open Science Ambassadeur bij FHML en projectmanager bij MERLN, waar hij fungeert als databeheerder en coördinator van de activiteiten op het gebied van datamanagement.
Culturele verschuiving: Erkennen & Waarderen
Van oudsher bieden tijdschriften prestige en daarmee een stimulans voor iemands carrière. Maar de impactfactor van een tijdschrift is niet per se een betrouwbare indicator van kwaliteit of, ironisch genoeg, van impact. Open Access zorgt ervoor dat onderzoek oneindig veel meer mensen bereikt. Hebels: “Dat zou de belangrijkste drijfveer moeten zijn om te publiceren, in plaats van een aantoonbaar misleidende impactfactor.”
De pandemie zorgde voor een gemeenschappelijk doel en veranderde tijdelijk de incentive-structuur: het gaf een impuls aan openheid en samenwerking, waaronder snelle gegevensuitwisseling. Daardoor boekte de wetenschap veel sneller vooruitgang. Maar de huidige incentive-structuren erkennen openheid en toegankelijkheid bij de evaluatie van onderzoek niet altijd voldoende.
“Daarom besloten Nederlandse universiteiten enkele jaren geleden om af te stappen van het beoordelen van onderzoekers op basis van de impactfactor en het aantal publicaties.” Het nog in ontwikkeling zijnde Erkennen & Waarderen-programma betekent een verschuiving naar een meer kwalitatieve benadering: “We houden nu niet alleen rekening met onderzoekskwaliteit en maatschappelijke impact, maar ook met onderwijs, outreach, samenwerking, enzovoort.”
Carien Hilvering is informatiespecialist bij de Universiteitsbibliotheek (UB). Ze maakt deel uit van het Research Support & Development-team van de UB en is teamleider van het Research Intelligence-team en het Current Research Information System (CRIS)-team.
Barcelona Verklaring
Deze cultuuromslag vereist samenwerking en een brede inzet van alle betrokken partijen. De Barcelona Verklaring — in feite geen pleidooi voor kleine, technisch begaafde middenvelders, maar een internationaal initiatief dat oproept tot meer transparantie, openheid en inclusiviteit in de manier waarop onderzoeksinformatie wordt gecreëerd, gedeeld en gebruikt — bevordert een beweging van gesloten, propriëtaire systemen naar open infrastructuren die de waarden van Open Science beter ondersteunen.
“We hadden de kans om de verklaring te ondertekenen toen deze werd gelanceerd. Maar we hebben dat destijds niet gedaan omdat we het vooral als een symbolisch gebaar zagen,” vertelt Carien Hilvering, teamleider van het team onderzoeksinformatiesysteem & onderzoeksintelligentie van de UM. Nu de Open Science-community van de UM de systemen voor het monitoren van open onderzoeksinformatie heeft geïmplementeerd, kan er structureel kan worden voldaan aan de geest van de verklaring. De ondertekening vindt plaats tijdens het Limburg Open Science Festival, dat wordt georganiseerd in samenwerking met Open Science Community Parkstad.
Onderzoeksinformatie
“De UM loopt voorop op het gebied van Open Science,” zegt Hilvering. “Het ondertekenen van de Barcelona Verklaring is weer een grote stap, omdat onderzoeksinformatie erg belangrijk is.” Onderzoeksinformatie bestaat uit een reeks unieke identificatiecodes en koppelingen naar datasets en bronvermeldingen. Het is een manier om onderzoek te vinden en te raadplegen en de impact ervan te doorgronden, ook buiten de wetenschapswereld. “De onderzoeksoutput is de afgelopen tien jaar exponentieel gegroeid en het grootste deel ervan wordt door niemand gelezen. De metadata zijn van cruciaal belang.”
De UM heeft een onderzoeksinformatiesysteem genaamd Pure. Het wordt geleverd door Elsevier en verzamelt onderzoeksinformatie uit zowel gesloten als open bronnen zoals Scopus, PubMed of Web of Science. “De organisaties achter de databases doen geweldig werk door alle informatie te vergaren, van datasets tot citaten en publieke betrokkenheid – allemaal zaken die belangrijk zijn voor Open Science en Erkennen & Waarderen.” Hilvering voegt eraan toe dat uitgevers zoals Elsevier universiteiten hebben betrokken bij de ontwikkeling van Pure. “Dat was geweldig. Maar naderhand vroegen ze er wel veel geld voor.”
Meer autonomie en openheid
Het zakelijk model is erop gebaseerd dat universiteiten hun eigen onderzoeksinformatie verzamelen. Dat je onderzoek gevonden wordt, is allesbehalve onbelangrijk: het vormt de basis voor samenwerking en, alweer, voor individueel succes. “Toen de discussie over Open Access-publicaties op gang kwam, realiseerden wetenschappelijke uitgevers zich dat onderzoeksinformatie niet goed beveiligd was,” zegt Hilvering uit. “Ze verhoogden de kosten voor het in bulk downloaden van onderzoeksinformatie uit hun databases. Toen universiteiten voor een deel van de onderzoeksinformatie overgingen op alternatieve (open) bronnen, genereerden ze [de wetenschappelijke uitgevers, red.] specifieke identificatiecodes en maakten die onmisbaar voor het koppelen aan de basisonderzoeksgegevens. We moeten het gebruik van standaardidentificatiecodes stimuleren om ons autonoom te maken in onze keuze voor dataleveranciers.”
De UM investeerde in meer ontwikkelingscapaciteit om zelf meer data te kunnen verzamelen, en nam een partnerabonnement bij de open database OpenAlex. Daardoor ontstaat een steeds betere infrastructuur, die onderzoekers in staat stelt om meer openheid na te steven. Het ondertekenen van de Barcelona Verklaring is een volgende stap om de wetenschap niet alleen opener, maar ook toegankelijker te maken, en daarmee nuttig voor een breder publiek.
Tekst: Florian Raith
“De UM loopt voorop op het gebied van Open Science.”
Carien Hilvering
Lees ook
-
40 jaar ROA: Een instituut dat meegroeit met haar mensen
Ter gelegenheid van het 40‑jarig jubileum van ROA spraken we met collega’s uit het hele instituut. In deze interviews blikken zij terug op de ontwikkeling, impact en toekomst van ROA. Ze delen hun ervaringen, inzichten en herinneringen aan vier decennia onderzoek naar onderwijs en arbeidsmarkt.
-
Hoe maak je de beste beslissing in de spreekkamer?
Klimaat, kosten, AI en sociale media hebben invloed op medische besluitvorming. Hoe zorgen we dat huisartsen de beste beslissing nemen voor patiënten met zo min mogelijk negatieve impact op de maatschappij?
-
Brightlands Impact Festival
Ontgrendel het volledige potentieel van jouw onderzoek tijdens het Brightlands Impact Festival!
