Van dagen naar uren: snellere sepsisdiagnostiek voor betere patiëntzorg.

“Bij sepsis telt letterlijk iedere minuut,” zegt Savelkoul. “Artsen moeten vaak al behandelen voordat duidelijk is welke, en of een bacterie de infectie veroorzaakt. Hoe sneller je weet wat er speelt, hoe sneller je gericht kunt behandelen.”

Sepsis is een levensbedreigende aandoening waarbij de afweerreactie op een infectie ontregeld raakt, met mogelijke orgaanschade of -falen tot gevolg. Hoewel het vaak ‘bloedvergiftiging’ wordt genoemd, is sepsis de medische term. Het kan worden veroorzaakt door bacteriën of virussen, maar niet elke infectie leidt tot sepsis — juist de ontregelde afweerreactie maakt de aandoening zo gevaarlijk. Typische signalen zijn koorts of ondertemperatuur, een snelle hartslag en ademhaling, en verwardheid of sufheid. Bij deze symptomen is snelle medische hulp essentieel.

Wereldwijd wordt sepsis in verband gebracht met ongeveer één op de vijf sterfgevallen. Ook in Nederland is de impact groot, vooral wanneer de diagnose laat wordt gesteld. Op intensive-careafdelingen krijgen patiënten daarom vaak direct breedspectrumantibiotica, in afwachting van laboratoriumuitslagen. Juist daarom is snelle en betrouwbare diagnostiek zo belangrijk.

Een nieuwe diagnostische onderzoekmethode met PCR

Binnen Maastricht University en Maastricht UMC+ richt Savelkoul zich op moleculaire diagnostiek van infectieziekten en antibioticumresistentie, met speciale aandacht voor sepsis. 

Een belangrijke innovatie is een brede multiplex PCR (polymerase kettingreactie) die in principe alle soorten bacteriën in bloedmonsters binnen enkele uren kan aantonen, terwijl traditionele kweekmethoden vaak meerdere dagen nodig hebben. De PCR is een methode waarmee je van een klein beetje DNA van slechts 1 of enkele bacteriën heel veel kopieën maakt, zodat je het kunt aantonen of onderzoeken. In simpele taal: PCR is als een vergrotingsmachine voor DNA. Als er maar een minuscuul beetje van een virus, bacterie of ander erfelijk materiaal aanwezig is, kan PCR dat zoveel keer kopiëren dat het meetbaar wordt

“Het grote voordeel is tijd,” zegt Savelkoul. “Je hoeft niet te wachten tot iets groeit in een kweekfles, je kijkt naar de aanwezigheid en relatieve hoeveelheid bacterieel DNA in het bloed. Je kunt zo eerder zien wat er speelt en dus eerder gericht handelen.”

Innovatieve diagnostiek verkort wachttijd

Deze nieuwe manier van testen is in veel gevallen niet alleen sneller, maar ook minstens zo goed als de traditionele aanpak. “Met deze methode proberen we die tijd terug te brengen naar enkele uren. En juist in die eerste kritieke fase kan dat het verschil maken.” Ook als de patiënt al antibiotica krijgt, waardoor de kweek negatief blijft, kan het DNA nog worden aangetoond en dus een diagnose gesteld.

Daarnaast geeft de methode aanvullende informatie over de hoeveelheid bacterieel DNA in het bloed, waardoor artsen beter kunnen inschatten hoe ernstig een infectie is. De techniek betekent daarmee een fundamentele versnelling van het diagnostisch proces. Daarnaast liet de methode in circa negentig procent van de gevallen nauwkeurigere diagnostische resultaten zien dan de huidige standaardmethode.

Dat maakt deze ontwikkeling niet alleen technologisch interessant, maar ook klinisch relevant. Met deze innovatie wint men tijd voor patiënt en arts. Snellere diagnostiek maakt eerder ingrijpen mogelijk, met gerichter antibioticagebruik en minder inzet van breedspectrumantibiotica. Dat is belangrijk voor zowel de individuele patiënt als de strijd tegen antibioticaresistentie. De interesse vanuit ziekenhuizen en laboratoria onderstreept de potentie voor brede toepassing

“Uiteindelijk gaat het erom dat artsen sneller de juiste informatie hebben om patiënten beter te kunnen behandelen,” aldus Savelkoul. “Als je tijd kunt winnen bij sepsis, kun je mogelijk ook levens winnen.”

Tussen innovatie en zekerheid

De wetenschappelijke resultaten trekken inmiddels ook buiten Maastricht aandacht. Diverse Europese laboratoria en Nederlandse ziekenhuizen hebben interesse getoond in implementatie van de methode. 

“Het is belangrijk om zorgvuldig te blijven,” zegt Savelkoul. “Maar we moeten ons ook afvragen hoeveel gezondheidswinst verloren gaat zolang snellere diagnostiek nog niet breed beschikbaar is.” De discussie gaat daarmee niet alleen over aanvullende onderbouwing, maar ook vanwege de mogelijke gezondheidswinst voor de patiënt en de verbetering van de zorg, die snellere diagnostiek kan opleveren bij patiënten met een verdenking op sepsis.

Innovatie moet niet wachten tot de richtlijn volgt

Paul Savelkoul pleit ervoor om nieuwe diagnostiek niet pas na jarenlange praktijkervaring te omarmen. “Juist bij sepsis, waar elke vertraging gevolgen kan hebben, moet de zorg sneller durven handelen. Als een methode aantoonbaar beter is, moet deze gecontroleerd en verantwoord eerder worden ingezet”. Traditionele kweekmethoden kosten dagen, waardoor gerichte therapie vertraagd wordt. In de tussentijd starten artsen vaak met breedspectrumantibiotica — begrijpelijk, maar niet altijd optimaal.

Volgens Savelkoul ligt het knelpunt niet bij de techniek, maar bij implementatie. Veelbelovende innovaties blijven te lang hangen in onderzoek, terwijl toepassing in de praktijk onnodig lang op zich laat wachten of uitblijft. Richtlijnen zijn belangrijk, maar mogen vooruitgang niet onnodig vertragen. Hij pleit voor een voortrekkersrol van academische centra, waarin nieuwe technieken gecontroleerd naast standaardzorg worden getest. Zo wordt sneller duidelijk wat daadwerkelijk waarde toevoegt voor patiënten.

Paul Savelkoul ziet voor Maastricht een belangrijke rol weggelegd. Dit is een wereldwijde doorbraak die twee gepatenteerde technologieën van de Nederlandse bedrijven InBiome en Philips International verenigt met Maastrichts onderzoek, en die in Maastricht in de praktijk is getest – een mooi en succesvol voorbeeld van publiek-private samenwerking die mede de basis vormt voor het succes van deze innovatie.

Volgens hem kan MUMC+ een voortrekkersrol vervullen door innovatie en klinische zorg dichter bij elkaar te brengen, juist hier. Daarvoor is samenwerking tussen onderzoekers, artsen en bedrijven cruciaal: niet alleen om te publiceren, maar om innovaties ook daadwerkelijk naar de patiënt te vertalen en in de praktijk te brengen. Zijn boodschap is helder: als een methode beter werkt, moet de zorg durven handelen. “We moeten durven innoveren vóór iets in de richtlijn staat — zorgvuldig en onderbouwd, maar vooral op tijd.” 

Prof. dr. Paul Savelkoul is hoogleraar Medische Microbiologie bij NUTRIM en CAPHRI, beide onderzoeksinstituten van de Faculteit Health, Medicine & Life Sciences en afdelingshoofd Medische Microbiologie, Infectieziekten & Infectiepreventie. Een moleculair medisch microbioloog met een sterke reputatie op het gebied van infectieziekten, moleculaire diagnostiek, typeringen en antibioticaresistentie. Hij verbindt wetenschap, patiëntenzorg, onderwijs en publieke gezondheidszorg. Zijn werk richt zich op innovatie in microbiologische diagnostiek, infectiepreventie en de maatschappelijke impact van infectieziekten.

Savelkoul specialiseerde zich in medische microbiologie en infectiepreventie en verwierf bekendheid door onderzoek naar snelle moleculaire technieken voor bacterie-identificatie. Zijn expertise omvat moleculaire (sepsis)diagnostiek, microbiële detectietechnieken, karakterisering van bacteriële isolaten en antibioticaresistentie.

Binnen het Maastricht UMC+ was hij een boegbeeld tijdens de COVID-19-pandemie speelde hij een zichtbare rol in de opschaling van diagnostische capaciteit en publieke communicatie. Savelkoul staat bekend als bruggenbouwer tussen wetenschap en samenleving, met regelmatig bijdragen aan media en publieke discussies over infectieziekten. Hij begeleidde artsen, onderzoekers en laboratoriumspecialisten, waarbij wetenschappelijke diepgang en praktische toepasbaarheid centraal stonden.

Paul Savelkoul houdt zijn afscheidslezing, getiteld ‘Over grenzen’, op 5 juni 2026 om 16.00 uur. Minderbroedersberg 4-6, Maastricht. Of via de livestream

Tekst: Danielle Vogt. 

Foto: Johan Latupeirissa (MUMC)