"PGO vormt hen"

Twee universiteiten, één inzicht

Nicole studeerde Rechten aan de Universiteit van Otago. Ze besteedde lange avonden aan het nauwkeurig lezen van rechtszaken, met aandacht voor de opbouw van argumenten en de nuances tussen uitspraken. Het was veeleisend, traditioneel n vormend. Toen kwam Maastricht.Het contrast was onmiddellijk voelbaar. 
 
“Hier was het onderwijs georganiseerd rondom problemen, en de tutor was een begeleider van gezamenlijk onderzoek in plaats van de autoriteit vooraan in de zaal. Die ervaring leerde me dat de manier waarop je onderwijst ertoe doet: het bepaalt wat studenten leren te doen en uiteindelijk wie ze worden als juridische denkers.” 

Dat inzicht, eenvoudig te verwoorden maar diepgaand in zijn gevolgen, werd de basis van alles wat volgde. Nicole absorbeerde niet simpelweg twee verschillende onderwijstradities. Ze begon serieus na te denken over wat ze onthulden: dat het hoe van onderwijs nooit los staat van het wat, en dat juridisch onderwijs gevolgen heeft die veel verder reiken dan de collegezaal. 

"Mijn diepste overtuiging is dat het voorbereiden van de volgende generatie juridische professionals echte onderwijsexpertise verdient. We worden opgeleid als juristen, niet als docenten. Ik wil helpen die expertise binnen de faculteit op te bouwen." 

En dan, met een rustige zekerheid die kenmerkend is voor haar: 

"Onderwijs, op zijn best, voorziet mensen niet alleen van kennis en vaardigheden. Het verandert hen."

De beslissing

Ongeveer twaalf jaar geleden nam Nicole een beslissing die menig wenkbrauw deed fronsen. Ze koos ervoor haar academische loopbaan volledig aan onderwijs te wijden: aan lesgeven, curriculumontwikkeling, onderwijsinnovatie en leiderschap. En dat op een moment dat universiteiten academische waarde bijna uitsluitend afmaten aan onderzoeks-output. 

"Destijds dachten veel collega's dat ik mijn carrière weggooide. Ik maakte die keuze toch, op een moment dat universiteiten nog niet nadachten over wat een academische loopbaan kon zijn. 

En dit jaar, tijdens de Dies Natalis ter gelegenheid van het 50-jarig jubileum van de Universiteit Maastricht, werd die beslissing erkend met de Wynand Wijnen Onderwijsprijs, de meest prestigieuze onderwijsonderscheiding van de universiteit, vernoemd naar de man die de pedagogische traditie (PGO) heeft helpen bouwen die Maastricht zo kenmerkt. 

"De prijs is een erkenning dat mijn keuze allesbehalve verkeerd was. Dat betekent meer voor me dan ik had verwacht." 

Maar de ontvangst ervan voelde, zo geeft ze toe, ook gecompliceerd. 

"Onderwijswerk doe je nooit alleen. De prijs wordt aan één persoon toegekend, maar de inspanning en de eer behoren aan een veel bredere gemeenschap: collega's, tutoren die het dagelijkse werk van het programma dragen, studenten die de moeilijke vragen stellen en je eraan herinneren waarom het ertoe doet. Ik ben er dankbaar voor, maar ik zou daar niet hebben gestaan zonder de vele toegewijde collega's met wie ik het voorrecht heb samen te werken."

De European Law School opnieuw doordacht

De prijs kwam niet uit de lucht vallen. De afgelopen jaren was Nicole een van de drijvende krachten achter een fundamentele herziening van de Bachelor European Law School. Geen opfrissing van de inhoud, maar een heroverweging van het doel. 

Het programma werd meer dan twintig jaar geleden ontworpen. De wereld had niet stilgestaan, en kleine aanpassingen volstonden niet meer. 
 
"Dat bracht ons bij een diepere vraag: niet ‘welke inhoud moet worden bijgewerkt’, maar ‘wat voor soort juristen leiden we eigenlijk op’, en voor wat voor soort wereld?" 

De meest ingrijpende verschuiving betrof wat het programma verstaat onder een vergelijkend en Europees perspectief, een begrip dat centraal staat binnen ELS sinds de oprichting. De oude aanpak vergeleek rechtsstelsels om overeenkomsten en verschillen in kaart te brengen. De nieuwe aanpak stelt een fundamentelere vraag. 
 
"Welke fundamentele vragen moet elk rechtsstelsel beantwoorden, en wat vertelt de reeks mogelijke antwoorden ons? Het doel is het vermogen te ontwikkelen om elk rechtsstelsel kritisch te lezen, te begrijpen dat de keuzes in elk rechtsstelsel precies dat zijn: keuzes. En bevragen waarom verschillende stelsels verschillende keuzes maken is net zo belangrijk als weten wat die keuzes zijn." 

Het resultaat, zo hoopt ze, is een ander soort afgestudeerde. Niet iemand die het EU-recht en vier nationale rechtsstelsels kent, maar iemand die serieus met elk rechtsstelsel kan omgaan. De herziene visie vat het eenvoudig samen: het opleiden van Europese juristen in een globaliserende wereld.

Waarom onze unieke onderwijsvorm nog steeds relevant is, juist nu

Het is geen toeval dat de prijs de naam draagt van een PGO-pionier. Probleemgestuurd onderwijs is de pedagogische ziel van Maastricht, en Nicole is een van de meest doordachte pleitbezorgers ervan, niet als een te volgen methode, maar als een filosofie over hoe mensen werkelijk leren. 

"PGO wordt soms gereduceerd tot een reeks procedures. Maar in de kern is het een begrip van hoe mensen leren: door zich bezig te houden met echte problemen, gezamenlijk onderzoek, en het integreren van kennis met de werkelijkheid." 

De uitdaging is om die filosofie levend te houden: echt probleemgericht, en niet een ritueel dat zijn betekenis heeft verloren. 
 
"In een goed PGO-probleem gebeurt er iets belangrijks. Studenten komen de wereld tegen, stuiten op weerstand en worden uitgedaagd om een standpunt in te nemen. Om verantwoordelijkheid te nemen. Dat vermogen om zorgvuldig te redeneren onder onzekerheid, en dan toch een oordeel te vellen, is precies wat AI niet kan vervangen." 

Dat brengt haar bij de vraag die haar steeds meer bezighoudt.

Wat AI blootlegt

Generatieve AI is volgens Nicole geen technologische uitdaging. Het is een spiegel. 
 
"De discussie over AI gaat meestal over kansen en bedreigingen. Maar die vraag schiet tekort. Wat me echt bezighoudt is: wat vertelt AI ons over juridisch onderwijs zelf?" 

Wat het blootlegt, in haar ogen, is een probleem dat er al was vóór AI. Juridisch onderwijs is lang uitgegaan van de aanname dat het vragen van studenten om juridische analyses te produceren, het denken genereert waaruit echte leerervaring voortkomt. AI doorbreekt die aanname. 

"Wanneer een student een vloeiende, goed gestructureerde juridische analyse kan produceren zonder zelf het interpretatieve werk te doen, vallen de taak en het leren uiteen. Dat is niet primair een integriteitsprobleem. Het is een dieper onderwijsprobleem. En het bestond al voordat AI het zichtbaar maakte." 

Er is nog iets wat AI blootlegt: veel van wat studenten overnemen over juridisch redeneren, komt voort uit jarenlange, intensieve omgang met juridisch materiaal. Wanneer AI die omgang vervangt, gaat er iets belangrijks verloren. 

Haar antwoord is niet het verbieden van AI of het ontwerpen van onderwijs dat eromheen werkt, maar het helderder stellen van de vraag waar juridisch onderwijs eigenlijk voor is. 

"Wat AI niet kan repliceren is de ontmoeting zelf: het moment waarop een student een interpretatie moet verwoorden en verdedigen tegenover echte mensen, echte uitdaging moet aangaan en verantwoordelijkheid moet nemen voor zijn redenering in aanwezigheid van anderen. Het is door die ontmoeting, niet door het verzamelen van informatie, dat zelfstandig juridisch oordeel wordt gevormd. Dat is waar een Maastrichtse rechtenstudie altijd over is gegaan."

De grounded jurist

Vraag Nicole wat ze ELS-afgestudeerden het liefst meegeeft, en ze grijpt naar een begrip dat ze in haar onderzoek heeft ontwikkeld: de grounded jurist. 

"Niet alleen technisch bekwaam, maar iemand die aanwezig, reflectief en verantwoordelijk blijft wanneer er geen kant-en-klaar antwoord is en er iets echts op het spel staat." 

In de praktijk betekent dat: redeneren binnen het recht in plaats van regels mechanisch toepassen. Jezelf goed genoeg kennen om onder onzekerheid toch een oordeel te vellen. Kunnen luisteren, van mening verschillen zonder te domineren, en verantwoordelijkheid nemen voor je redenering. En begrijpen dat juridische beslissingen gevolgen hebben voor echte mensen. 

"Een rechtenfaculteit heeft de verantwoordelijkheid om zich met de moeilijke vragen bezig te houden. Recht is een van de voornaamste manieren waarop samenlevingen zichzelf organiseren, conflicten oplossen en op verandering reageren. Een faculteit die grounded juristen opleidt, verdient haar plaats in de samenleving." 

45 jaar, en wat er is verdiept

In 2026 viert de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Maastricht haar 45-jarig jubileum. Nicole is sinds 1999 verbonden aan de faculteit, lang genoeg om bijna de helft van die geschiedenis van binnenuit mee te maken. Wat haar het meest treft, terugkijkend, is niet hoeveel er veranderd is, maar hoeveel er verdiept is. 
 
"De diversiteit aan perspectieven in de tutorgroepen, juridisch, cultureel en taalkundig, is door de jaren heen alleen maar gegroeid. Op manieren die niemand van ons had voorzien." 

De ontwikkeling die haar het meest heeft geraakt, ligt echter dicht bij haar eigen verhaal. De oprichting van het Maastricht Institute for Legal Education, MILE, met zijn focus op onderzoek naar juridisch onderwijs en de professionalisering van docenten, is een mijlpaal voor de faculteit. 
 
"Het is iets waarvan ik twaalf jaar geleden alleen maar kon dromen. Het is erkenning dat onderwijs dezelfde  wetenschappelijke aandacht en grondigheid verdient die we aan het recht zelf besteden." 

Als ze zou moeten benoemen wat de Maastrichtse manier onderscheidt, zou ze het een bijzondere vorm van intellectuele eerlijkheid noemen. 
 
"Een bereidheid om stil te staan bij vragen zonder duidelijk antwoord, en dat niet als een probleem te zien, maar als het punt. De onderwijsgroep is een plek waar je wordt verwacht te denken, uitgedaagd te worden, en te ontdekken dat iemand anders zijn lezing van dezelfde zaak net zo verdedigbaar kan zijn als de jouwe." 

Haar hoop voor de komende 45 jaar is bescheiden maar ambitieus: dat de faculteit onderwijs even serieus blijft nemen als onderzoekoutput, niet als een administratieve verplichting, maar als bron van trots. En dat de afgestudeerden die hier weggaan herkenbaar zijn, niet alleen door hun technische bekwaamheid, maar door hun vermogen tot zelfstandig, ethisch gefundeerd oordeel. 

"Dat is wat een Maastrichtse rechtenstudie zou moeten betekenen. En ik geloof dat het is waar ze altijd naar heeft gestreefd."

Met beide benen op de grond

Naast haar werk is Nicole Kornet vooral moeder. Haar twee tieners, Alex van zeventien en Erik van veertien, houden haar druk bezig en, zo zegt ze, met beide benen op de grond. 

"Of het nu gaat om meer weten over Star Wars dan ik ooit voor mogelijk had gehouden, hen aanmoedigen op het voetbalveld, of de gesprekken die aan de eettafel plaatsvinden: zij herinneren me aan wat ertoe doet." 

Het is misschien wel de meest passende noot waarop een portret kan eindigen van iemand die haar loopbaan heeft gewijd aan de overtuiging dat onderwijs niet alleen over kennis gaat, maar over vorming. Over worden. Over gevormd worden. 

Ze wist het al toen ze die naschoolse club organiseerde in Nieuw-Zeeland. Sindsdien bouwt ze het argument verder uit.