Waarom de snackbar ook gezond kan zijn

“Ik heb hier met heel veel plezier gewerkt”, zegt Klasien. “Altijd leuke promovendi gehad, interessante en slimme mensen. Het is een groot goed dat je mensen op mag leiden of begeleidt naar een promotie of postdoc, en dat ze daarna datgene wat ze geleerd hebben op andere plekken vruchtbaar kunnen maken. Een ander memorabel moment uit mijn carrière is een Erasmusproject rondom onderwijsontwikkeling. Hierbij werkten we samen met partners uit Oekraïne en Rusland, dus er zat best wat spanning in dat project. Ik vind het bijzonder hoe dat gegaan is en dat we het goed hebben afgerond, we hebben ondanks die context toch samen mooie onderwijsprogramma’s ontwikkeld.”

“Tijdens de reorganisatie van CAPHRI in 2014 pleitte ik voor een samenwerking tussen onze onderzoeksgroep met microbiologie en infectieziektebestrijding. Dat vonden sommigen een rare combinatie, maar we hebben juist veel geleerd van die samenwerking. We doen nu samen bijvoorbeeld onderzoek naar preventie van infectieziekten en antibioticaresistentie in een woonvorm voor mensen met een milde cognitieve beperking, waar regelmatig uitbraken zijn van maag-, darm- of andere infecties. Omdat je van iemands woonomgeving geen laboratorium kunt maken, kijken we samen met de bewoners of we dit op andere manieren kunnen onderzoeken. Dat doen we met een kunstenaar, die aan de hand van verhalen van bewoners strips en tekeningen maakt. Het is heel experimenteel, maar dat kan dus omdat we mensen uit verschillende vakgebieden aan tafel hebben. We leren zo ook wat transdisciplinair werken met zich meebrengt.”

Qua wetenschappelijke bijdrages denkt Klasien dat haar onderzoek naar de normen voor goede kennis belangrijk is voor gezondheidswetenschappen. “Je hoort altijd dat we evidence-based moeten werken, maar er wordt te weinig gekeken welke normen we hanteren om te bepalen wat wel of geen goede kennis is. Wat geldt als evidence? Ik vind dat belangrijk, omdat we goed moeten nadenken over de kwaliteit van kennis. Experts hebben waardevolle kennis, maar er is ook professionele kennis die je in de praktijk opdoet, of kennis van burgers die ergens veel verstand van hebben. Wel moeten we blijven kijken hoe kennis tot stand komt en hoe sterk claims zijn. Niet alle intuïtie van burgers is kennis, maar ook experts kunnen onder het mom van evidence-based bevindingen van kleine studies uitvergroten en overdrijven. Dat doet afbreuk aan vertrouwen in wetenschappelijke praktijken.”

“Gedurende mijn carrière zijn er wel belangrijke ontwikkelingen in mijn vakgebied geweest. Er is veel meer aandacht voor de relatie tussen wetenschap en maatschappij en meer besef dat wetenschap niet in een ivoren toren zit. In het denken over gezondheid is er ook een trend: weg van het individualistische en terug naar de sociale kant van gezondheid. Dit is zichtbaar in de hele samenleving, ook internationaal. Er is meer oog voor een breder gezondheidsconcept: gezondheid is niet alleen niet-ziek zijn, maar ook welzijn. Daar ben ik blij mee, want daar heeft onze onderzoeksgroep met sociologen en antropologen zich altijd hard voor gemaakt.”

Na haar afscheid heeft Klasien nog genoeg te doen. “De laatste tien jaar hebben we ‘Universiteit met de Buurt’ georganiseerd, waarbij we met inwoners van lage inkomensbuurten samenwerken. Zo hebben we een park verbeterd en een buurtontmoetingsplek opgericht. Ook organiseren we ruim acht jaar een filosofiecafé, dat blijf ik doen. Ik begeleid daarnaast nog een paar promovendi en in maart word ik voorzitter van een kinder- en zorgboerderij. Dat is heel interessant, omdat het een soort microkosmos is waarin hele verschillende mensen, dieren, natuur en micro-organismen allemaal samenkomen. Eigenlijk is dat de wereld op één plek. Dan kun je gaan nadenken over hoe je op een duurzame manier kunt zorgen voor al die spelers.”

De titel van haar afscheidsrede is ‘Het rioleringsstelsel, de snackbar en de zorgboerderij: de politiek van een gezonde samenleving’. “Deze drie concepten drukken uit dat we van elkaar afhankelijk zijn. De buizen van de riolering verbinden ons, letterlijk en figuurlijk. De snackbar kun je zien als een ongezonde plek, maar ik vind het juist een gezonde, omdat mensen elkaar daar ontmoeten. Dat is een van de belangrijkste factoren voor gezondheid, zeker in buurten waar weinig plekken zijn om elkaar tegen te komen. De zorgboerderij is die microkosmos, waar je ook ziet dat we niet alleen afhankelijk zijn van andere mensen. Mensen, dieren, natuur en micro-organismen vormen allemaal samen de planeet en zijn afhankelijk van elkaar. We moeten goed voor elkaar zorgen.”

Klasien Horstmans afscheidsrede vindt plaats op vrijdag 27 februari in Studio Radium. Voorafgaand aan de rede wordt een symposium gehouden. Meer informatie vind je op de website.

Tekst en beeld: Joëlle van Wissen