Vergeten orgaan blijkt sleutel tot langere levensduur en kans op succesvolle kankerbehandeling

Door gebruik te maken van kunstmatige intelligentie (AI) om routinematige CT-scans te analyseren, ontdekten de onderzoekers tot nog toe onbekende verbanden tussen de gezondheid van de thymus bij volwassenen en zaken als levensduur en veroudering, het risico op hart- en vaatziekten en op kanker. Maar de wetenschappers zagen ook dat de thymus mogelijk invloed heeft op de respons op immunotherapie, een antikankerbehandeling die afhankelijk is van de werking van het immuunsysteem van een patiënt. De bevindingen suggereren dat de thymus een veel belangrijkere rol speelt in de gezondheid van volwassenen dan tot nu toe werd aangenomen. De resultaten zouden nieuwe mogelijkheden kunnen bieden voor het personaliseren van ziektepreventie en kankerbehandelingen.

“De thymus is decennialang over het hoofd gezien en kan een ontbrekend puzzelstuk zijn in het begrijpen waarom mensen verschillend verouderen en waarom sommige kankerbehandelingen beter werken dan andere,” zegt prof. dr. Hugo Aerts, hoogleraar aan zowel Universiteit Maastricht als Harvard University en senior auteur van beide studies. “Onze bevindingen suggereren dat de gezondheid van de thymus veel meer aandacht verdient en nieuwe mogelijkheden kan openen om te begrijpen hoe we het immuunsysteem beter kunnen beschermen naarmate mensen ouder worden.”
 

Opleiden van immuuncellen

De thymus is een klein orgaan in de borstkas dat zogenoemde T-cellen ‘opleidt’ en daarmee het immuunsysteem voorbereidt om het lichaam optimaal te beschermen tegen infecties en ziekten. Decennialang werd aangenomen dat het orgaan na de puberteit grotendeels inactief wordt, omdat het met de leeftijd krimpt en minder diverse T-cellen produceert. Mede daardoor is de rol van de thymus in de gezondheid van volwassenen zelden op grote schaal onderzocht.

Eerder onderzoek legde verbanden tussen T-celdiversiteit en de veroudering en achteruitgang van het immuunsysteem, maar de meeste studies waren gebaseerd op relatief kleine analyses van bloedmonsters. In tegenstelling tot die eerdere studies analyseerden de wetenschappers uit Maastricht en Amerika voor hun onderzoek gegevens van meer dan 25.000 volwassenen uit een longkankerscreeningstudie en van meer dan 2.500 deelnemers uit de zogenoemde Framingham Heart Study - een grote, langdurige populatiestudie van overwegend gezonde volwassenen in Amerika.

“In plaats van alleen naar immuuncellen in het bloed te kijken, vroegen we ons af of we niet beter het orgaan zelf konden bestuderen dat deze cellen produceert en ‘opleidt’, en hoe gezond de thymus eruitziet op een radiologische scan,” zegt Aerts. “Met andere woorden: we beoordeelden de bron in plaats van alleen de output.”
 

Gezondheid van de thymus

Het onderzoeksteam analyseerde de grootte, vorm en samenstelling van de thymus en ontwikkelde een zogeheten ‘thymus-gezondheids-score’. Mensen met een goede gezondheidsscore hadden ongeveer 50% minder kans om te overlijden, 63% minder kans om te sterven aan hart- en vaatziekten en 36% minder kans om longkanker te ontwikkelen vergeleken met mensen met een lage score. Deze verbanden bleven significant, ook na correctie voor leeftijd, geslacht en andere gezondheidsfactoren.

Volgens de onderzoekers kan het immuunsysteem minder goed reageren op nieuwe bedreigingen, zoals kanker of andere ziekten, wanneer de gezondheid van de thymus en de diversiteit van T-cellen afnemen. Chronische ontsteking, roken en een hoger lichaamsgewicht bleken samen te hangen met een slechtere thymusgezondheid. Dit suggereert dat leefstijl en systemische ontsteking mogelijk invloed hebben op de veerkracht van het immuunsysteem gedurende het hele leven.
 

Kankerbehandeling

In een tweede studie analyseerden de onderzoekers CT-scans en behandeluitkomsten bij patiënten met kanker die immunotherapie kregen. Patiënten met een betere thymusgezondheid hadden ongeveer 37% minder kans op ziekteprogressie en 44% minder kans om te overlijden, zelfs na correctie voor andere patiënt-, tumor- en behandelingsfactoren. Dit wijst erop dat de thymus mogelijk een tot nog toe onderschatte rol speelt in hoe goed patiënten reageren op moderne kankerimmunotherapie, een behandeling waarvan het succes onder andere afhankelijk is van het activeren van specifieke T-cellen in de patiënt. 

“De thymus is jarenlang onderschat,” zegt prof. dr. Lizza Hendriks, hoogleraar aan Universiteit Maastricht en longarts met als aandachtsgebied longkanker bij het Maastricht UMC+, en niet betrokken bij het onderzoek. “Deze resultaten suggereren dat de thymus een veel belangrijker rol speelt dan gedacht en dat het beter begrijpen van dit orgaan mogelijk voordelen kan opleveren voor patiënten.” 

De onderzoekers benadrukken dat de resultaten nog moeten worden bevestigd in toekomstige studies en dat de beeldvormingsmethode nog niet klaar is voor routinematig klinisch gebruik. Hoewel leefstijlfactoren verband hielden met thymusgezondheid, liet de studie niet zien of het aanpassen van leefstijl de functie van de thymus daadwerkelijk kan verbeteren.

“Als de thymus niet goed functioneert, kan het immuunsysteem minder goed voorbereid zijn om nieuwe bedreigingen zoals kanker te bestrijden,” zegt Aerts. “Een beter begrip en monitoring van de gezondheid van de thymus kan artsen in de toekomst helpen om ziekterisico’s beter in te schatten en behandelingsbeslissingen te ondersteunen.”