My UM
My UM
Zoeken

Loes Damhof: ''Er is nooit maar één toekomst''

Opening van het Academisch Jaar 2026/27

Iedereen wil weten hoe de toekomst eruitziet. Als futurist en Chairholder van de UNESCO Chair Futures Literacy zou je verwachten dat Loes Damhof daar een antwoord op heeft. Maar de toekomst voorspellen? Dat doet ze juist niet. Volgens Damhof is een veel interessantere vraag: Hoe bepalen onze beelden over de toekomst de keuzes die we vandaag maken? Dat is de basis van Futures Literacy en van haar keynote tijdens de Opening van het Academisch Jaar 2026/27.

Het seminar dat haar leven veranderde

Ruim tien jaar geleden werkte Loes Damhof als hogeschooldocent ‘21st Century Skills’ aan de hogeschool de Hanze in Groningen. Tijdens een online seminar van UNESCO maakte ze voor het eerst kennis met Futures Literacy. Kort daarna werd ze verkozen tot Docent van het Jaar en gebruikte ze haar Comenius-beurs om zich volledig in dit nieuwe vakgebied te verdiepen. 

Een bezoek aan futurist Riel Miller in Parijs bleek een kantelpunt. "Ik heb vijf uur naar hem geluisterd en begreep er eerlijk gezegd heel weinig van. Maar intuïtief voelde ik: hier zit iets waar ik nog heel lang mee verder wil." Dat gevoel bleek waar. Inmiddels is Damhof Chairholder van de UNESCO Chair Futures Literacy en helpt ze wereldwijd universiteiten, overheden en maatschappelijke organisaties om anders naar de toekomst te kijken.
 

We zijn voortdurend met de toekomst bezig

Veel mensen zien de toekomst als iets dat nog moet komen. Damhof vertelt dat we haar juist de hele dag door gebruiken. Wanneer we een studie kiezen, onze werkweek plannen, een huis kopen, kinderen krijgen of besluiten duurzamer te leven. Achter elke keuze schuilt een beeld van de toekomst. Dat beeld ontstaat niet vanzelf. Het wordt gevormd door onze opvoeding, het nieuws dat we volgen, de films die we kijken, de verhalen die we horen en de ervaringen die we opdoen.

"Futures Literacy helpt je om die aannames zichtbaar te maken. Pas als je ziet vanuit welk toekomstbeeld je denkt, ontdek je dat er altijd meerdere mogelijkheden zijn."
 

Waarom één toekomstbeeld risicovol is

De behoefte aan zekerheid is volgens Damhof heel menselijk. Zeker in een tijd waarin veel vanzelfsprekendheden onder druk staan. "Tijdens corona kwam de toekomst ineens het heden binnen. Mondkapjes en lege straten kenden we alleen uit films. Opeens was het werkelijkheid." 

Sindsdien merkt ze dat mensen op zoek zijn naar houvast. "Dat is heel begrijpelijk, maar daar zit ook het risico.’’ Wie zich vastklampt aan één toekomstbeeld, beperkt de eigen blik. "Als je ervan overtuigd bent dat kunstmatige intelligentie al het werk gaat overnemen of dat klimaatverandering maar één uitkomst kent, ga je beslissingen nemen vanuit dat ene verhaal. Hoe kleiner je toekomstblik wordt, hoe meer je dezelfde keuzes blijft maken."


Meer dan vakkennis

Futures Literacy is volgens Damhof steeds relevanter voor het hoger onderwijs. Studenten groeien op in een wereld waarin technologische ontwikkelingen, geopolitieke spanningen en klimaatverandering elkaar in hoog tempo opvolgen. Dat vraagt volgens haar om meer dan alleen kennis van een vakgebied. "Verbeeldingskracht, nieuwsgierigheid, kritisch denken, het vermogen om verschillende perspectieven naast elkaar te zetten: Dat zijn vaardigheden die steeds belangrijker worden." Maar die verantwoordelijkheid ligt niet bij studenten. "Je kunt studenten deze manier van denken niet leren als docenten, bestuurders en organisaties zelf geen ruimte durven maken voor onzekerheid."

Loes

Loes Damhof is Chairholder van de UNESCO Chair Futures Literacy aan hogeschool de Hanze in Groningen. Zij bekleedt de leerstoel met twee collega's. Ze is ook Future Fellow aan het Hawkwood College, TEDxspeaker, oprichter van Emergence Academy en promovendus.

Loes Damhof is een bekroond onderwijskundige en internationaal geprezen voor haar werk in de ontwikkeling van Futures Literacy Laboratories en trainingsprogramma's over de hele wereld, die mensen in staat stellen de armoede van de verbeelding te overstijgen. 

Ze adviseert en traint internationale organisaties zoals OXFAM, de Verenigde Naties, OneResilientEarth, ClimateKIC en musea over hoe zij toekomstdenken kunnen integreren in hun werkwijzen en strategieën. Voor haar promotieonderzoek verkent zij de verbanden tussen de toekomst, de natuur en gemeenschappen.

Als je verschillende toekomsten naast elkaar zet, ontdek je wat je nú eigenlijk belangrijk vindt.

Loes Damhof, futurist en Chairholder van de UNESCO Chair Futures Literacy

Je eigen toekomst verbeelden

Het gaat uiteindelijk niet om 'future proof' of 'future ready' zijn, zegt Damhof. "Het gaat erom dat je veerkrachtiger wordt. Dat je tijdens onverwachte gebeurtenissen ruimte blijft zien om andere keuzes te maken." 

Daarbij is één vraag belangrijk: Wiens toekomst is dit eigenlijk? "We nemen toekomstbeelden vaak ongemerkt over van bijvoorbeeld beleidsmakers, regeringen en Silicon Valley. Maar daarmee nemen we ook hun aannames over." Daarom vindt Damhof het belangrijk dat mensen hun eigen toekomst leren verbeelden, want: "Als je het denken over de toekomst aan anderen overlaat, geef je ook een stuk van je eigen vrijheid weg."

Niet één stip, maar een hele horizon

Tijdens de Opening van het Academisch Jaar kijkt de Universiteit Maastricht vooruit naar haar honderdjarig bestaan. Voor veel organisaties voelt zo'n jubileum als een stip op de horizon. Damhof ziet liever een hele horizon: "Verzamel niet één toekomstbeeld, maar zoveel mogelijk verschillende toekomsten. Als je verschillende toekomsten naast elkaar zet, ontdek je wat je nú eigenlijk belangrijk vindt. Dat creëert ruimte en tegelijkertijd rust." Dat is ook wat ze in haar keynote wil meegeven. Niet een antwoord op hoe de universiteit er over vijftig jaar uitziet, maar een andere manier van kijken.

En als we in 2076 dan terugkijken op de afgelopen vijftig jaar? "Dan hoop ik dat we kunnen zeggen dat we ons niet hebben laten verlammen door angst, maar zijn blijven meebewegen. Vanuit veerkracht en hoop."


Tekst: Bo Ummels

Op maandag 31 augustus 2026 vieren we de Opening van het Academisch Jaar 2026/27 in Theater aan het Vrijthof. Een feestelijk moment in het hart van ons jubileumjaar. 

De Opening van het Academisch Jaar brengt traditie en toekomst samen. De keynote van dit jaar wordt verzorgd door UNESCO Chair Futures Literacy Loes Damhof. Daarnaast worden traditiegetrouw de Hustinx Prijs voor de Wetenschap en de UM Studentenprijs uitgereikt aan leden van onze community die met hun inzet en ideeën bijdragen aan wetenschap, onderwijs en maatschappelijke impact. 

Meld je uiterlijk 14 juli aan voor de Opening van het Academisch Jaar 2026/27 via de persoonlijke uitnodiging in je UM-mail. Kun je er niet bij zijn? Dan kun je de ceremonie ook via de livestream volgen op deze webpagina.

Lees ook

  • NWO Tulp-fonds haalt toponderzoeker naar MaCSBio

    MaCSBio verwelkomt toponderzoeker Irina Mohorianu in haar team. Ze komt dankzij het NWO Tulp-fonds naar Nederland. Daarnaast financiert NWO het onderzoek van Joël Karel naar elektrocardiografische beeldvorming
    Dutch tulips windmill

  • Waarom vallen mensen met kanker af?

    Veel mensen met kanker verliezen ongewild gewicht. Waarom gebeurt dit? Marit van Hooren en Niels Ruber denken dat de darmen ermee te maken hebben.
    Marit van Hooren en Niels Ruber