7 mei 2019
Dr. Ludwig Dubois onderzoekt immuuntherapie tegen kanker

Word wakker, immuunsysteem!!

Hij weet zeker dat ze iets op het spoor zijn. Ze zagen het eerst bij een klein groepje patiënten met vergevorderde kanker en nu staan ze op het punt een grotere patiëntengroep de nieuwe, experimentele behandeling te geven. Dr. Ludwig Dubois en zijn collega’s onderzoeken de combinatie bestraling en immuuntherapie tegen kanker. “Kanker kan groeien in mens of dier, doordat het immuunsysteem de celmutaties niet meer herkent. We geven het immuunsysteem feitelijk een goede wake-up call: ga eens doen waarvoor je bedoeld bent.”

Verrassend goede resultaten…

Tot hun eigen verrassing waren de eerste resultaten in muizen (zelfs zonder de inhibitoren) spectaculair. “Muizen met een tumor genazen in 75% van de gevallen volledig en ze waren ook 150 dagen later nog kankervrij. Toen ze daarna opnieuw tumorcellen kregen ingespoten, herkende het immuunsysteem in het gros van de gevallen de kanker en ruimde het spontaan op. Je traint dus eigenlijk het organisme om dezelfde kanker in de toekomst ook op te ruimen.” En hoe zit het dan met uitzaaiingen, die soms nog niet eens opgespoord zijn? “Twintig procent van de uitzaaiingen verdween ook langdurig in ons muismodel, zonder dat ze bestraald waren.”

…ook in de eerste zes behandelde patiënten

De volgende stap, een eerste kleine studie in mensen, werd gedaan met medewerking van zes patiënten in een vergevorderd stadium van kanker, bij wie veel behandelingen niet meer werken. Het doel van deze studie was primair het bepalen van de maximum dosis bestraling en imuuntherapie. Bij welke dosis zijn de neveneffecten behandelbaar en acceptabel? Wat het therapeutisch effect op de ziekte is, was slechts een secundaire vraag. “Die studie was twee jaar geleden af en twee van die zes patiënten zijn sindsdien niet verder achteruit gegaan, oftewel progressievrij. Er moet daar iets zijn. Het lijkt in patiënten bevestigd te worden wat we in proefdieren al zagen.”

De eerstvolgende studie

Eerst moet de Medisch Ethische Toetsings Commissie (METC) het onderzoek onder honderd patiënten met niet-kleincellige longkanker en maximaal vijf uitzaaiingen goedkeuren, waarna deze in verschillende Europese instituten kan worden uitgevoerd. Hun primaire tumor zal worden bestraald in combinatie met de twee therapieën die het gaspedaal van het immuunsysteem indrukken en de rem loslaten. En dan maar hopen dat de auto als een zonnetje naar z’n bestemming rijdt.

Dr. Ludwig Dubois werkt samen met prof. dr. Philippe Lambin en hun team is gelieerd aan de UM-onderzoekschool GROW, waar het kankeronderzoek is ondergebracht. Voor de studie in honderd patiënten, verspreid over verschillende Europese onderzoeksinstituten (de fase 2 studie) kregen ze 6,5 miljoen euro subsidie van de Europese Commissie.

De noodzaak van proefdieren

Helaas bestaat er nog geen alternatief voor het gebruiken van muizen voor dit type onderzoek. Vervanging van proefdieren is dus nog een ver toekomstbeeld, maar vermindering en verfijning is al langer dagelijkse praktijk. Dr. Ludwig Dubois: “In de zeventien jaar dat ik dit werk doe, heb ik altijd heel strikt elke proef overwogen: zijn er echt proefdieren nodig en wat is het minimale aantal dat we nodig hebben? Elke proef wordt ethisch gekeurd en ik zou het niet anders willen. Als die onderbouwing er is en patiënten kunnen er mogelijk mee geholpen worden in de toekomst, vind ik het acceptabel. De dag dat de wetenschap een immuunsysteem kan maken zonder proefdieren, teken ik onmiddellijk in. Maar zo ver is het nog niet.”

Door: Femke Kools