In Nederland geldt sinds 2025 het designerdrugsverbod… maar werkt het?

Verbod

NPS worden ook wel ‘designer drugs’ genoemd. De werking van deze stoffen lijkt erg op die van traditionele illegale drugs en ze worden geproduceerd om de drugswetgeving buiten spel te zetten. Dit soort stoffen wordt als risicovol gezien en daarom kunnen ze op grond van de Opiumwet verboden worden door ze op de lijst van verboden middelen te plaatsen. Maar NPS zorgden in dat opzicht voor een bijzondere uitdaging, want toen men na 4MMC in 2012 ook de opvolger 3MMC in 2021 verbood, werd al snel een andere MMC variant geproduceerd die dan weer niet onder dat verbod viel. Door de samenstelling van het middel iets aan te passen kon de nieuwe drug dan weer legaal op de markt worden aangeboden. Dus volgden na het verbod op 4- en 3MMC, een 3CMC en een 2MMC variant en ook die zouden dan weer opnieuw verboden moeten worden. Om te voorkomen dat men steeds achter de feiten aanloopt heeft de Nederlandse overheid per 1 juli 2025 het designerdrugsverbod ingevoerd. Dat is een regeling waarin veel voorkomende groepen NPS  - dus niet langer specifieke stoffen - worden verboden door toevoeging van een lijst (IA) aan de Opiumwet.

Websites

Dat NPS risicovol kunnen zijn werd recentelijk bevestigd door de Funcaps zaak. De eigenaren van Funcaps hebben via hun website designer drugs en namaakmedicijnen verkocht en na het gebruik van bestelde middelen zijn mogelijk meerdere mensen overleden. De Funcaps-eigenaren zijn in België reeds veroordeeld en in Nederland is de zaak nog aanhangig bij de rechtbank. In de distributie van NPS spelen websites een cruciale rol en ze bieden een “mooi” criminologisch inzicht in hoe de handel in dat soort middelen plaatsvindt. Veel NPS websites werden al na de invoering van het designerdrugsverbod offline gehaald, maar na de ophef omtrent Funcaps volgden er in rap tempo meer.

Een interessante website die ook kort na het nieuws over Funcaps offline werd gehaald, maar die jarenlang online was, betreft ‘rnwb.nl’. Volgens de beschrijving op de website  was RNWB ‘het pioniersbedrijf op het gebied van 24/7 directe bezorging van Research Chemicals in Nederland’. Opvallend was de variatie en combinatie van producten die werd aangeboden. Alles wat je mogelijk nodig hebt voor een avondje thuis of uit: van NPS tot poppers, van Hertog Jan bier tot chardonnay. De website deed gezellig en door de foto van het 10 koppige RNBW team ook vertrouwd aan. Via de website kon je dag en nacht research chemicals kopen waaronder 2MMC. Ook was het mogelijk om via Whatsapp een bestelling te plaatsen om de MMC discreet verpakt te laten bezorgen via de ‘spoedkoerier’. Funcaps en RNWB zijn slechts twee voorbeelden van talloze vergelijkbare webshops.

Mogelijke impact

Dat NPS in de lijst staan naast bier of wijn, en dat er ook heel laagdrempelig ingekocht kan worden, roept vragen op over hoe geaccepteerd het online aanbod en het gebruik van dat soort middelen in de loop der tijd is geworden. Het ‘grijze gebied’ dat bestond, creëerde een gelegenheidsstructuur waardoor NPS handelaren een fortuin konden verdienen aan de vraag naar dit soort middelen. Maar wat gaat de impact zijn van het nieuwe NPS stofgroepenverbod? Gaat het werken? Aan de aanbodzijde wil men de productie en handel tegengaan en aan de vraagzijde wil men duidelijk maken dat NPS schadelijk en gevaarlijk zijn. Dit signaal wordt ‘versterkt’ door meer bewustwording te creëren omtrent de risico’s die gebruik met zich meebrengen. Zoals reeds opgemerkt zijn veel NPS websites inmiddels offline gehaald en dat duidt er mogelijk op dat het aanbod beperkter is geworden. De NPS handel kan zich echter ook naar andere platforms hebben verplaatst waar de handel in de illegaliteit verder gaat.

Een nieuw grijs gebied

Er zijn echter signalen dat spelers op de markt anders reageren dan uit de handel te stappen of de illegaliteit op te zoeken. Sommige websites die offline zijn gehaald, lijken hun content namelijk te hebben verplaatst naar een licht gewijzigde domeinnaam, bijvoorbeeld door over te stappen van een .nl naar een .org, of door een extra letter aan de domeinnaam toe te voegen – praktijken die bekend staan als domeinhopping of typosquatting. Het verleden heeft ook aangetoond dat stoffen die op het punt stonden verboden te worden, vlak voor de inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving in het bijzonder werden aangeprezen tegen ‘speciale prijzen’. Daarna waren ze officieel ‘niet meer verkrijgbaar’ via de website, terwijl veel niet-verboden stoffen dat wel bleven. Onder het nieuw ingevoerde verbod vallen immers maar drie stofgroepen, hetgeen betekent dat er nog steeds middelen zijn die buiten het verbod vallen. Op een van de websites werd daar al op geanticipeerd. Kenmerkend in dat opzicht is het volgende bericht dat op de website is geplaatst. Onder het kopje ‘Leven na verbod’ staat: “Het stofgroepenverbod van 1 juli 2025 heeft de wereld van de research chemicals aardig op z’n kop gezet. Enorme families aan synthetische stoffen die [hier] hun thuis vonden, mogen we niet meer aanbieden. Dit betekent echter niet dat het stil is geworden in het laboratorium […]. Integendeel, daar waar anderen verlies en obstakels zien, ziet [deze website] liever kansen om zich te vernieuwen en zijn community mee te nemen in een fris avontuur.” Vervolgens wordt er op de website uitgelegd dat er uitbreiding plaatsvindt naar ‘andere markten’ en men naarstig op zoek gaat naar ‘nieuwe research chemicals’… De website vraagt bezoekers om zich in te schrijven voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven over ‘de nieuwe stoffen’, ‘speciale aanbiedingen’ en ‘promoties en kortingen’. In plaats van uit de handel te stappen, of de illegaliteit op te zoeken, lijkt het verbod in dit geval juist de ondernemersgeest van de handelaar te hebben aangewakkerd. 

Doordat er slechts een beperkt aantal stofgroepen onder het verbod vallen, is er wederom een grijs gebied ontstaan en van die gelegenheid wordt gretig gebruik gemaakt om legaal nieuwe NPS te ontwikkelen en op de markt te brengen. Het kat en muis spel blijft dus doorgaan.