Onderzoek naar de keukentafel brengen

Het initiatief voor de collectie van beleidsaanbevelingen ontstond binnen het UM Academic Board on Europe, aangesloten bij Studio Europa “Zij zagen dat er ontzettend veel relevante onderzoeken aan UM worden gedaan,” vertelt Valentino Vondenhoff, hoofd van Studio Europa. “Maar die kennis bereikt beleidsmakers vaak alleen via individuele netwerken. Dat kan structureler.”

Er werd besloten om thematische collecties van beleidsaanbevelingen op te zetten, telkens rond een urgent maatschappelijk thema. De eerste collectie ging over circulariteit en werd gelanceerd op de Brightlands Chemelot Campus, inclusief een evenement waarbij de briefs werden aangeboden aan toenmalig staatssecretaris Vivianne Heijnen. “Dat moment was belangrijk,” zegt Valentino. “Niet alleen symbolisch, maar ook praktisch. Je merkt meteen wat het verschil is tussen iets rondsturen en echt het gesprek aangaan met beleidsmakers en vertegenwoordigers van de industrie.”

De tweede collectie, over digitalisering, was een logische volgende stap. In Brussel was net de ‘Verordening digitale diensten’ gelanceerd – een wet die stelt dat handelingen die offline strafbaar zijn, dat online ook zijn. Tien beleidsaanbevelingen, onder redactie van Philippe Verduyn (Faculty of Psychology and Neuroscience), brachten uiteenlopende perspectieven samen over deze wet – van platformregulering tot de leefwereld van kinderen.

Voor Katleen was de uitnodiging om bij te dragen meteen raak. “Het digitale debat is ontzettend scheef,” zegt ze. “Iedereen heeft het over TikTok en Instagram, terwijl Snapchat voor kinderen vanaf elf jaar vaak het belangrijkste platform is.” Die observatie viel samen met een moment van maatschappelijke onrust. Tijdens het schrijven van haar beleidsaanbeveling speelde een schokkende zaak in Eygelshoven, waarbij beelden van moord en seksueel misbruik van kinderen circuleerden. “Dan voel je hoe urgent dit onderwerp is,” zegt Katleen. “De Verordening digitale diensten wil kinderen beschermen, maar Snapchat heeft geen echte leeftijdsverificatie. Officieel moet je dertien zijn, maar in de praktijk kan een elfjarige of zelfs jonger er zo op.”

Juist dat soort blinde vlekken wil Studio Europa zichtbaar maken. “Beleidsmakers werken vaak met abstracties: ‘grote platforms’, ‘risicogroepen’,” zegt Magdalena Kohl, die het beleidsaanbevelingen project begeleid heeft. “Onderzoekers zoals Katleen kunnen een belangrijke brugfunctie vervullen door zulke termen te vertalen naar wat ze in het dagelijks leven betekenen, en omgekeerd beleidsmakers te voeden met concrete voorbeelden uit de praktijk.”

In haar beleidsaanbeveling zoomt Katleen in op concrete functies van Snapchat, zoals Snap Map en streaks. Functies die speels ogen, maar diep ingrijpen in sociale relaties. “Ouders weten vaak niet dat je via Snap Map precies kunt zien waar iemand woont,” legt ze uit. “Voor kinderen betekent dat dat hun fysieke wereld continu digitaal zichtbaar is.”

Uit gesprekken met jongeren blijkt hoe sterk platformmechanismen sociale druk creëren. Streaks – het dagelijks uitwisselen van berichten om een score in stand te houden – worden een maatstaf voor vriendschap en loyaliteit. “Kinderen sturen soms letterlijk zinloze berichtjes, alleen om die streak niet te verbreken,” zegt Katleen. “Als ze op kamp gaan, geven ze hun telefoon aan een broer of zus zodat de streak doorloopt.” Volgens Katleen is Snapchat daarmee een interessant voorbeeld van hoe technologie morele normen mede vormgeeft. “Je groeit op met het idee dat je altijd beschikbaar en zichtbaar moet zijn.”

Wat deze beleidsaanbeveling anders maakte dan veel eerdere publicaties, is de manier waarop hij tot stand kwam. Katleen betrok een Digital Society student als tweede auteur. “Zij zat in die leefwereld,” zegt ze. “Ik kan analyseren, maar zij maakte de sociale dynamiek op de middelbare school mee.”

Voor Magdalena is dat precies de kracht van dit soort projecten. “We proberen onderzoekers te ondersteunen, niet alleen inhoudelijk, maar ook in hoe ze samenwerken, schrijven en nadenken over publiek,” zegt ze. “Dat leerproces is minstens zo belangrijk als het eindproduct.”

De eerste collectie werd nog volledig gereviewd door meerdere lagen, wat tijd kostte. “Daar hebben we van geleerd,” zegt Magdalena. “Voor volgende collecties kiezen we bewust voor een lichtere reviewstructuur, met meer ruimte voor uitwisseling en actualiteit.”

De collecties van beleidsaanbevelingen zijn nadrukkelijk meer dan een publicatieproject. Rond elke collectie organiseert Studio Europa evenementen om onderzoekers, beleidsmakers en een breder publiek met elkaar in gesprek te brengen. Bij de digitaliseringscollectie gebeurde dat onder meer in Heerlen en Amsterdam. Tijdens een van die bijeenkomsten werd de collectie aangeboden aan Europarlementariër Kim van Sparrentak, in gesprek met onder anderen vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven.

“Dat zijn momenten waarop je ziet of iets resoneert,” zegt Valentino. “Maar het is ook een leerproces. We merkten bijvoorbeeld dat je media veel eerder moet betrekken als je echt impact wilt.” Die lessen worden meegenomen naar volgende collecties, zoals die over migratie, waarvoor Studio Europa samenwerkt met een Brusselse denktank. “We kijken nu veel explicieter naar de beleidscyclus,” zegt Valentino. “Wanneer is een thema politiek relevant? Wanneer luisteren beleidsmakers echt?”

Hoewel de digitaliseringscollectie sterk Europees is georiënteerd, hoopt Katleen dat haar beleidsaanbeveling ook een ander publiek bereikt. “Ik wilde Europa bereiken, maar ook ouders,” zegt ze. “Veel ouders hebben simpelweg niet door hoe zichtbaar hun kinderen zijn op Snapchat.” Ze ziet een generatie opgroeien die gewend raakt aan monitoring. “Altijd laten weten waar je bent, altijd traceerbaar zijn – dat wordt normaal. Dat heeft gevolgen voor hoe je privacy ervaart en hoe je relaties vormgeeft.”

Voor Valentino en Magdalena past Katleens bijdrage precies binnen de bredere ambitie van UM. “We willen laten zien dat UM een expertisecentrum is voor beleidsmakers,” zegt Magdalena. “Niet alleen op hardcore Europese politiek, maar op maatschappelijke vraagstukken in de volle breedte.” Valentino vult aan: “Het mooie is dat onderzoekers zoals Katleen laten zien wat er te winnen valt. Niet alleen voor beleid, maar ook voor de universiteit zelf. Onderzoekers leren anders schrijven, anders denken over impact.”

In een debat dat vaak draait om platforms, regels en cijfers, brengt Katleen het terug naar de leefwereld van jongeren. En dankzij de infrastructuur die Valentino en Magdalena helpen bouwen, blijft dat geluid niet hangen in de academie, maar vindt het zijn weg naar Brussel, Den Haag – en hopelijk ook naar de keukentafel thuis.

Tekst door: Eva Durlinger
Foto door: Claire Gilissen