19 november 2019
Week tegen de kindermishandeling

Illegale praktijken in het adoptiesysteem

Criminologe Elvira Loibl promoveerde begin 2019 op een onderzoek naar misstanden in de wereld van interlandelijke adoptie. “Als criminologe weet ik dat iedere transactie een donkere kant heeft. En die wilde ik aan het licht brengen.” André Klip, hoogleraar straf(proces)recht en grensoverschrijdende aspecten van het strafrecht, begeleidde samen met twee andere promotoren het onderzoek, al was dat nauwelijks nodig: “Een razendsnelle promotie die een cum laude oplevert. Dat zie je zelden.”

André Klip and Elvira Loibl

Buiten het systeem

En dan worden er ook nog veel kinderen buiten het adoptiesysteem om naar Nederland of Duitsland gebracht. Hoe is dat mogelijk? “Daar zijn diverse tactieken voor,” zegt Loibl. “Een paar voorbeelden: een koppel gaat naar Rusland en zegt bij controle dat de vrouw onverwacht in Rusland is bevallen. Een man beweert dat hij een buitenechtelijke relatie had op de Filippijnen. Zijn vrouw heeft hem vergeven, de minnares wil het kind niet, dus hij neemt de verantwoordelijkheid voor zijn kind. Een echtpaar neemt een kind met een toeristenvisum mee naar Nederland en stuurt het niet meer terug naar het land van herkomst. Ambassades worden wel steeds alerter op dit soort praktijken.”

Belang van het kind

Worden kinderen nooit teruggestuurd naar hun eigen land? Klip: “Nee, want het ultieme doel van adoptie is bereikt. Het kind heeft een liefdevolle familie die goed voor hem zorgt. Omdat het belang van het kind altijd voorop staat, is het vrijwel onmogelijk dat belang te schaden door het kind uit de omgeving te halen waarin hij al geruime tijd thuis is.” En hoe zit het met biologische ouders, claimen die nooit hun kind terug? “Ook dat is heel moeilijk,” aldus Klip, “want de ouders zijn meestal arm en kwetsbaar. Ze hebben het geld en de mogelijkheden niet naar hun kind op zoek te gaan. Eén keer gebeurde dit wel: een koppel uit India raakte zijn zoon kwijt en ze vermoedden dat hij naar Nederland was gebracht. Ze kwamen hierheen en wilden een DNA-test. Die kwam er niet omdat de autoriteiten het weer niet in het belang van het kind vonden. Ze moesten met lege handen terug.”

Autoriteiten

In 1995 ondertekenden 55 landen het Haagse Adoptieverdrag. Ethische en juridische normen en eisen werden geratificeerd om illegale praktijken te voorkomen. Je zou denken dat daarmee een einde kwam aan de misstanden binnen de adoptiewereld. “Helaas,” zegt Loibl, “In de landen die kinderen sturen is het heel moeilijk om aan deze zware eisen en normen te voldoen. En de landen die kinderen ontvangen, controleren niet voldoende. De autoriteiten claimen steeds dat er alleen vóór 1995 misstanden waren, maar dit onderzoek laat zien dat ze voortduren.” Er is hoop, volgens Klip: “Er is in Nederland een speciale commissie geïnstalleerd die onderzoek doet naar illegale adopties in de jaren 70 en 80.” 

Adviezen

Nu het adoptiesysteem verre van waterdicht blijkt te zijn, wat kunnen de ontvangende landen doen? Loibl: “Controleer de documenten grondig: zijn ze vervalst of zelfgemaakt? Word onmiddellijk alert als er veel geld wordt gevraagd voor een kind. ” Klip: “Er is nog heel veel te winnen in dit kwetsbare proces tussen geboorte en plaatsing. Vooral in Duitsland, waar elk Bundesland zijn eigen Centrale Autoriteit heeft met zijn eigen procedures. Nederland heeft één Centrale Autoriteit die steeds alerter wordt. Ze kunnen niet om dit soort onderzoek heen. Ook de media zijn er opener over. Dat is in Duitsland ook anders, daar moet nog een enorme inhaalslag gemaakt worden.”

Tekst: Margot Krijnen
Fotografie: Harry Heuts