8 februari 2021

Illegale praktijken in het adoptiesysteem

Dit artikel uit november 2019 is opnieuw gepubliceerd naar aanleiding van de beslissing van minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) om de adoptie van kinderen uit het buitenland per direct (8 februari 2021) op te schorten. Deze beslissing is genomen na het verschijnen van een vernietigend rapport over het systeem van de zogenoemde interlandelijke adoptie in Nederland.

Criminologe Elvira Loibl promoveerde begin 2019 op een onderzoek naar misstanden in de wereld van interlandelijke adoptie. “Als criminologe weet ik dat iedere transactie een donkere kant heeft. En die wilde ik aan het licht brengen.” André Klip, hoogleraar straf(proces)recht en grensoverschrijdende aspecten van het strafrecht, begeleidde samen met twee andere promotoren het onderzoek, al was dat nauwelijks nodig: “Een razendsnelle promotie die een cum laude oplevert. Dat zie je zelden.”

Net als de meesten van ons had Elvira Loibl een positief beeld van adoptie uit verre landen. Je denkt aan gezonde, blije baby’s die uit een hartverscheurende situatie zijn gered en in de armen van zielsgelukkige adoptieouders terechtkomen. Maar de werkelijkheid is vaak anders, blijkt uit Loibls onderzoek: “Het probleem is dat er een grote vraag is naar kinderen die ter adoptie worden aangeboden, en dan vooral -  zoals in het droomplaatje - naar gezonde baby’s. Er is een markt voor kinderen en de vraag is groter dan het aanbod.” 

Schrijnend

Loibls onderzoek maakt onderdeel uit van MACIMIDE waar een UM-breed interdisciplinair onderzoek loopt naar: Good governance in international child transfer. Haar insteek werd interlandelijke adoptie naar Nederland en Duitsland. De van oorsprong Oostenrijkse koos het onderwerp niet vanuit een persoonlijke interesse. Haar promotor André Klip bleek wel persoonlijk geïnteresseerd omdat hij vele jaren geleden twee kinderen adopteerde: “Soms waren de resultaten van Elvira’s onderzoek best confronterend. Je weet wel dat alle misbruik uitsluiten niet mogelijk is, maar dat het adoptiesysteem zo slecht in staat is dat op te lossen of te voorkomen, daar schrok ik van.”

Misdadig

De praktijken om aan kinderen voor adoptie te komen, zijn vaak ronduit misdadig. Loibl: “Kinderen voor wie adoptie helemaal niet nodig is, worden ontvoerd of gekocht. Ze worden uit weeshuizen gehaald, waar de biologische ouders ze tijdelijk hebben ondergebracht. Er wordt gelogen tegen moeders: ze krijgen een overleden baby te zien na de bevalling met de boodschap dat hun kind is gestorven. Ondertussen verdwijnt hun gezonde kind naar het buitenland. De illegaal verkregen kinderen worden vervolgens 'witgewassen': hun geboorteaktes en andere documenten die voor een adoptie nodig zijn worden vervalst. De autoriteiten in de sturende landen doen te weinig hun best een eind te maken aan deze misstanden, er is te veel armoede en corruptie.” Klip vult aan: “Onze kinderen komen uit Zuid-Afrika, daar gelden in principe strenge regels. De moeder moet onmiddellijk na de bevalling toestemming geven en is daarna verplicht er zestig dagen over na te denken. Maar deze regel is ook gemakkelijk te ontduiken: de moeder verdwijnt en komt niet meer opdagen of een andere vrouw tekent de verklaring. En wat valse documenten betreft: toen wij met onze net geadopteerde zoon naar een kinderarts gingen voor medische controle, bleek dat de ontvangen informatie exact overeenstemde met de realiteit. ‘Dat is vaak niet zo’, zei de arts. Het document beschrijft dan bijvoorbeeld een vierjarig kind, terwijl het kind in werkelijkheid zes is.”

Elvira Loibl is universitair docent aan de afdeling Strafrecht en Criminologie. Zij haalde haar master in de rechtsgeleerdheid aan de Universiteit van Wenen en haar master in Forensica, Criminologie en Rechtspleging aan de Universiteit Maastricht.  In mei 2019 promoveerde zij cum laude op het proefschrift ‘The Transnational Illegal Adoption Market: A Criminological Study of the German and Dutch Intercountry Adoption System’

André Klip is hoogleraar strafrecht, strafprocesrecht en de grensoverschrijdende aspecten van het Strafrecht. Hij deed onderzoek aan de Yale Law School, New Haven en het Max Planck Institute in Freiburg im Breisgau. Hij houdt zich met name bezig met Europees strafrecht en internationale misdrijven.

André Klip and Elvira Loibl

Buiten het systeem

En dan worden er ook nog veel kinderen buiten het adoptiesysteem om naar Nederland of Duitsland gebracht. Hoe is dat mogelijk? “Daar zijn diverse tactieken voor,” zegt Loibl. “Een paar voorbeelden: een koppel gaat naar Rusland en zegt bij controle dat de vrouw onverwacht in Rusland is bevallen. Een man beweert dat hij een buitenechtelijke relatie had op de Filippijnen. Zijn vrouw heeft hem vergeven, de minnares wil het kind niet, dus hij neemt de verantwoordelijkheid voor zijn kind. Een echtpaar neemt een kind met een toeristenvisum mee naar Nederland en stuurt het niet meer terug naar het land van herkomst. Ambassades worden wel steeds alerter op dit soort praktijken.”

Belang van het kind

Worden kinderen nooit teruggestuurd naar hun eigen land? Klip: “Nee, want het ultieme doel van adoptie is bereikt. Het kind heeft een liefdevolle familie die goed voor hem zorgt. Omdat het belang van het kind altijd voorop staat, is het vrijwel onmogelijk dat belang te schaden door het kind uit de omgeving te halen waarin hij al geruime tijd thuis is.” En hoe zit het met biologische ouders, claimen die nooit hun kind terug? “Ook dat is heel moeilijk,” aldus Klip, “want de ouders zijn meestal arm en kwetsbaar. Ze hebben het geld en de mogelijkheden niet naar hun kind op zoek te gaan. Eén keer gebeurde dit wel: een koppel uit India raakte zijn zoon kwijt en ze vermoedden dat hij naar Nederland was gebracht. Ze kwamen hierheen en wilden een DNA-test. Die kwam er niet omdat de autoriteiten het weer niet in het belang van het kind vonden. Ze moesten met lege handen terug.”

Autoriteiten

In 1995 ondertekenden 55 landen het Haagse Adoptieverdrag. Ethische en juridische normen en eisen werden geratificeerd om illegale praktijken te voorkomen. Je zou denken dat daarmee een einde kwam aan de misstanden binnen de adoptiewereld. “Helaas,” zegt Loibl, “In de landen die kinderen sturen is het heel moeilijk om aan deze zware eisen en normen te voldoen. En de landen die kinderen ontvangen, controleren niet voldoende. De autoriteiten claimen steeds dat er alleen vóór 1995 misstanden waren, maar dit onderzoek laat zien dat ze voortduren.” Er is hoop, volgens Klip: “Er is in Nederland een speciale commissie geïnstalleerd die onderzoek doet naar illegale adopties in de jaren 70 en 80.” 

Adviezen

Nu het adoptiesysteem verre van waterdicht blijkt te zijn, wat kunnen de ontvangende landen doen? Loibl: “Controleer de documenten grondig: zijn ze vervalst of zelfgemaakt? Word onmiddellijk alert als er veel geld wordt gevraagd voor een kind. ” Klip: “Er is nog heel veel te winnen in dit kwetsbare proces tussen geboorte en plaatsing. Vooral in Duitsland, waar elk Bundesland zijn eigen Centrale Autoriteit heeft met zijn eigen procedures. Nederland heeft één Centrale Autoriteit die steeds alerter wordt. Ze kunnen niet om dit soort onderzoek heen. Ook de media zijn er opener over. Dat is in Duitsland ook anders, daar moet nog een enorme inhaalslag gemaakt worden.”

Tekst: Margot Krijnen, oorspronkelijk gepubliceerd op 19 november 2019
Fotografie: Harry Heuts