Gezonder eten en meer bewegen: leefstijl is een totaalpakket

Martijn Bours: “We weten dat het moeilijk is om je leefstijl te veranderen, maar een ernstige ziekte als dikkedarmkanker is vaak wel een trigger om er mee aan de slag te gaan. De laatste jaren heeft ons onderzoek al heel wat interessante resultaten opgeleverd. Zo weten we nu dat mensen die actiever zijn (ook lichte fysieke activiteiten doen, vaker staan en minder zitten) zich beter voelen dan de mensen met een minder actieve leefstijl. Dat geldt ook voor mensen die meer groente en fruit en minder bewerkte en energierijke voedingsproducten eten. Zij hebben minder vermoeidheidsklachten, een betere kwaliteit van leven en een beter fysiek functioneren. We komen ook verbanden tegen die opvallend zijn en in eerste instantie tegenstrijdig lijken, zoals dat mensen die matig alcohol drinken zich wat beter voelen. Dat is niet te verklaren door het biologische effect van alcohol, en zeker geen vrijbrief voor (meer) alcoholgebruik. We denken dat dit een weerspiegeling is van het weer terugkeren naar het normale leven na een intensieve behandelperiode, inclusief sociale activiteiten die soms gepaard gaan met bijvoorbeeld een glas wijn. Het werkt dus niet lichamelijk echt beter, maar lijkt samen te gaan met het oppakken van het leven na kanker. Iets anders opvallends zagen we bij het gebruik van voedingssupplementen. In de periode na de behandeling gebruikte ongeveer 4 op de 10 mensen een voedingssupplement, zoals multivitaminen of mineralen. Diezelfde mensen gaven vaker aan dat ze vermoeidheidsklachten hadden. Dat wees erop dat mensen juist supplementen gingen gebruiken als manier om met de klachten om te gaan, maar zich daar niet beter door gingen voelen. Gebruik van voedingssupplementen wordt in algemene richtlijnen voor mensen die herstellen na kanker dan ook niet aanbevolen, tenzij voorgeschreven door een arts of volgens landelijke richtlijnen (bijvoorbeeld vitamine D voor ouderen). Als je gezond en gevarieerd eet heb je vitaminetabletten eigenlijk helemaal niet nodig”.

“Een belangrijk inzicht is dat mensen al met kleine aanpassingen iets bereiken. Je hoeft niet meteen je hele leefstijlpatroon om te gooien: alle kleine beetjes helpen. Meer bewegen hoeft niet drie keer per week een intensief bezoek aan de sportschool te betekenen. Mensen hebben al profijt als ze minder zitten en af en toe opstaan om een (korte) wandeling te maken. Geen big bang. Ook is er veel te winnen door een combinatie van aanpassingen. Als je alleen iets meer groente en fruit gaat eten heeft dat geen spectaculair effect, maar als je daarbij ook wat minder bewerkt vlees eet én je beweegt wat meer dan telt het op en kunnen mensen zich echt beter gaan voelen. Het gaat om de combinatie. Leefstijl is een totaalpakket”.

Martijn Bours: “Een nieuwer thema waar we de laatste jaren in de relatie tussen voeding, beweging en onder andere vermoeidheid naar kijken is ‘timing’. Behalve wat en hoeveel je eet en doet, maakt het namelijk uit wanneer je eet of beweegt, hoe vaak je dat doet en hoe regelmatig dat is. Mensen met regelmatigere voedings- en beweegpatronen lijken minder vermoeidheidsklachten en een betere kwaliteit van leven te ervaren. En bovendien lijkt iemands chronotype mogelijk een rol te spelen, dus of je meer een ochtend- of een avondmens bent. Het ziet ernaar uit dat het beter is als je eet- en beweeggedrag ongeveer gelijkloopt met je natuurlijke lichaamsritme, je biologische klok. Timing van eten en bewegen is een interessant en relatief nieuw gebied waar we nog verder onderzoek naar moeten doen”.

Martijn Bours: “De meeste mensen hebben in hun persoonlijke kring van familie en vrienden helaas wel iets meegemaakt met kanker, en dat geldt ook voor mij. Ik heb mijn moeder jong verloren aan dikkedarmkanker. De impact van zo’n diagnose is enorm. Mijn moeder was van de een op de andere dag een andere persoon. Haar ziekte had veel invloed op ons gezin. Ik was vooraan in de 20 toen mijn moeder overleed en zij was toen maar iets ouder dan ik nu ben. Dat is een vreemde gewaarwording. Voor mij is dit een persoonlijke drive bij het onderzoek dat ik doe. Ik hoop met mijn onderzoek bij te dragen aan de levens van mensen die darmkanker hebben en hebben gehad. Dat zij daarna gezonder, beter en gelukkiger leven, samen met hun naasten. Ik zie het als mijn taak om mensen te wijzen op het belang van een gezonde leefstijl na kanker en ze te helpen om niet bij de pakken neer te gaan zitten. Dat ze zich echt beter gaan en blijven voelen. Ik ben er trots op dat ik door mijn onderzoek hier een steentje aan kan bijdragen”.

Martijn Bours: “Mijn onderzoek gaat niet over leefstijl als primaire preventie die gericht is op de algemene bevolking die niet ziek is. Maar primaire preventie is cruciaal, omdat veel vormen van kanker te voorkomen zijn. Ook het ziekenhuis speelt hier een belangrijke rol in. Wat mij betreft mag er in ziekenhuizen meer aandacht zijn voor gezonde leefstijl, zoals het projecteren van leefstijladviezen om kanker te voorkomen op de beeldschermen. Dergelijke adviezen helpen overigens ook om andere ziekten te voorkomen, zoals diabetes en hart- en vaatziekten. Meerdere vliegen in een klap dus. Als ik bijvoorbeeld onderwijs ga geven, loop ik door het ziekenhuis en wat mij dan telkens weer opvalt is dat je moet zoeken waar de trap is. Het zijn kleine dingen, en natuurlijk is de preventieboodschap buiten het ziekenhuis nog veel noodzakelijker, maar toch: het ziekenhuis is een gezondheidscentrum. Draag dat wat meer uit!”.

Tekst: Eline Dekker
Foto: Joey Roberts

Vond je dit artikel interessant? Volg ons dan op Instagram en LinkedIn voor meer.