Van studie naar werk: hoe maken we de overgang makkelijker?

Starten in je eerste baan na de studie? Voor veel studenten is het een hele overgang om het studentenleven te verruilen voor een carrière. Regelmatig verlaten afgestudeerden hun eerste baan vanwege het gevoel onvoldoende voorbereid te zijn. Coaching kan dat mogelijk voorkomen, zo ontdekte dr. Niels van der Baan, die op 29 januari 2024 op dit onderwerp promoveerde. Hoe kan coaching de stap naar de arbeidsmarkt makkelijker maken? Wat is er nodig om die coaching te laten slagen? Klik hier voor een paar handige tips.

Dat de overgang van studie naar werk uitdagend kan zijn, weet Van der Baan uit eigen ervaring. Na zijn bachelor psychologie aan de UM begon hij met zijn eerste baan bij een groot telecombedrijf. “Ik moest daar best wel aan wennen. Het was een totaal andere omgeving. Later werd ik daar verantwoordelijk voor het inwerken van nieuwe, net afgestudeerde medewerkers. Bij hen zag ik vaak dezelfde uitdagingen.”

Van der Baan licht toe: “Als masterstudent of derdejaars bachelorstudent ken je inmiddels het reilen en zeilen op de universiteit of hogeschool. Ook heb je veel theoretische kennis over je vakgebied. Als je gaat werken en daarvoor allerlei andere skills nodig hebt, kan het voelen alsof je opnieuw moet beginnen. Je hebt een nieuwe rol met nieuwe verantwoordelijkheden en moet allerlei nieuwe werktaken leren. Daarnaast had je op de universiteit een tutor, docent of blokcoördinator bij wie je met al je vragen terecht kon. In het werkveld moet je je weg vaak nog vinden.”

De gevolgen van uitval in een eerste baan

Ook Judith Houben herkent dat afgestudeerden soms zoekende zijn. Zij werkt bij het Alumni Office van de UM en organiseert twee keer per jaar, samen met UM Career Services, een Coach Café voor (bijna) afgestudeerden. “Studenten hebben in het laatste jaar van hun studie vaak vragen als ‘Wat voor baan past eigenlijk bij mij?’ of ‘Ik heb geen werkervaring. Hoe kom ik dan aan een baan?’. Ook horen we regelmatig dat starters zich in de eerste werkbaan afvragen of hun baan wel bij ze past.”

Voorkomen dat afgestudeerden in hun eerste baan uitvallen, is om meerdere redenen belangrijk. Van der Baan: “Uitval tijdens de eerste baan kan grote gevolgen hebben voor de student zelf (stress, financiële onzekerheid en minder zelfvertrouwen), maar ook voor de organisatie (extra kosten, personeelstekort en verlies van talent) en de maatschappij (in de vorm van jeugdwerkloosheid). Het is dus belangrijk dat pas afgestudeerden goed voorbereid aan een baan starten.”

“Reflecteren is een belangrijke vaardigheid voor studenten en starters. Maar nog te vaak wordt verwacht dat mensen dit wel kunnen, terwijl het een moeilijke vaardigheid is.”
Niels van der Baan

Kunnen reflecteren is belangrijk

Op 29 januari 2024 verdedigde Van der Baan zijn proefschrift ‘Facilitating the Education-To-Work Transition: Coaching for Employability Unravelled’. Hij onderzocht hoe het hoger onderwijs studenten kan voorbereiden op de arbeidsmarkt door hen te coachen bij belangrijke competenties.

Van der Baan merkt dat veel initiatieven voor (bijna) afgestudeerden er vooral op gericht zijn om studenten meer ‘employable’ te maken. Zij leren daarvoor competenties zoals communicatievaardigheden en in een team werken, die hen aantrekkelijker maken voor de arbeidsmarkt. Dat helpt hen om een baan te vinden en om in die baan succesvol te zijn. Dat alles moedigt hij ook zeker aan. “Maar,” zo benadrukt Van der Baan, “studenten hebben wel een reflectieve houding nodig om die competenties te ontwikkelen. In stages en op het werk wordt studenten vaak gevraagd om te reflecteren op wat goed gaat en wat ze uitdagend vinden. Maar daarvoor moet je wel kúnnen reflecteren. Van studenten wordt te vaak verwacht dat ze dat kunnen, terwijl het een moeilijke vaardigheid is.”

Een coach is volgens Van der Baan heel helpend voor (bijna) afgestudeerden om zelfstandig te leren reflecteren en zo hun employability te blijven ontwikkelen, ook als ze eenmaal aan het werk zijn. “Studenten zijn goed in staat om terug te kijken op hoe dingen zijn gegaan. Maar de vraag ‘Wat kan ik anders doen in een gelijksoortige situatie?’ is vaak lastiger. Daar kan coaching bij helpen.”


Coaching in de studie en op het werk samenbrengen

Het ontbreekt niet aan coachingsmogelijkheden in het hoger onderwijs, zo weet Van der Baan. Ook de arbeidsmarkt biedt veel coaching voor pas afgestudeerden. Beide typen coaching hebben hetzelfde doel: startende werknemers helpen zich verder te ontwikkelen en hen daarmee binnen de organisatie houden. De coaching in het onderwijs en in het werkveld zijn alleen te vaak gescheiden, merkte Van der Baan. “Voor een soepele overgang moet je de coaching van beide werelden samenbrengen”, beargumenteert hij. “De overgang van student naar werknemer stopt niet na het vinden van een baan. Dat gaat door totdat iemand twee of drie jaar aan het werk is. In die tijd passen starters zich steeds meer aan hun nieuwe context en rol als werknemer aan.”

Daarbij benadrukt Van der Baan dat iemand niet formeel ‘coach’ als functietitel hoeft te hebben om studenten en afgestudeerden verder te helpen. In zijn onderzoek komt naar voren dat drie dingen belangrijk zijn om coaching te laten slagen. “Ten eerste moet de coachee zich veilig voelen om uitdagingen te delen. Ten tweede moet de coach de student vrijheid geven om zelf leerpunten vast te stellen en daarmee te experimenteren via verschillende leeractiviteiten. Ten derde is het belangrijk dat zij samen een plan van aanpak opstellen en achteraf bespreken hoe het is gegaan. Dat stimuleert reflectie. Door (bijna) afgestudeerden op de werkplek hetzelfde te coachen als in het hoger onderwijs, kunnen alumni een leven lang leren.”

Coach Cafe april 2024

Coach Café voor (bijna) afgestudeerden

Het UM Alumni Office en Career Services organiseren twee keer per jaar het Coach Café Speciaal voor recent afgestudeerde UM-alumni, masterstudenten en derdejaars bachelorstudenten. Hier komen (bijna) afgestudeerden en coaches uit het werkveld samen in een informele, caféachtige setting.

Medeorganisator Judith Houben vertelt: “Er zijn twintig coaches vanuit het werkveld aanwezig met heel diverse functies. Dat zijn allemaal oud-studenten die zo’n vijf tot dertig jaar zijn afgestudeerd. Studenten en alumni gaan tijdens de avond met andere (bijna) afgestudeerden en met de coaches in gesprek over hun talenten, hun dromen en de volgende stap. We sluiten af met een Levend LinkedIn, waarin de aanwezige studenten en alumni connecties opdoen die hen bij de volgende stap helpen.”

De volgende editie van het Coach Café vindt plaats op 23 april 2024. Houd de agenda met Alumni Events of het Instagram-account van het Alumni Office in de gaten om direct op de hoogte te zijn zodra je je kunt aanmelden. Daarnaast kunnen UM-studenten tot een half jaar na hun afstuderen bij UM Career Services terecht voor coaching, workshops of hulp bij stages.

Practice what you preach

In het kader van practice what you preach heeft Van der Baan ook zelf studenten gecoacht om hen voor te bereiden op de arbeidsmarkt. Daarbij paste hij zijn eigen handvatten toe. Alexia Aliatidis was een van die studenten. Zij volgde op dat moment de pre-master Learning and Development in Organisations. Later kreeg ze tijdens de gelijknamige master – als onderdeel van het vak Competence-Based Coaching - aan de ene kant een coach vanuit de UM aangewezen en daarnaast een externe coach vanuit het werkveld. Al snel na haar studie vond ze een baan bij Ernst & Young in Rome dankzij een tip uit het netwerk dat ze tijdens de coaching had opgebouwd.

Aliatidis vertelt: “Het was heel waardevol om zowel theoretische inzichten vanuit de universiteit als praktische inzichten uit het werkveld te krijgen. De coaching heeft me niet alleen aan mijn eerste baan geholpen, maar heeft me ook gevormd op professioneel en persoonlijk vlak tot wie ik nu ben. Zo ging ik nadenken over mijn ambities en daar concrete doelen aan koppelen. Daardoor kon ik ervaren dat ik van een student in een toekomstig werknemer veranderde.”

Nog steeds past Aliatidis lessen uit de coaching toe. “In uitdagende situaties ga ik, zoals ik heb geleerd, nog altijd op zoek naar iemand die voor mij voelt als een coach of mentor. Dan reflecteer ik samen met diegene op de situatie en stel ik doelen om het voortaan anders te doen.”

Alexia Aliatidis

Alexia Aliatidis past lessen uit de coaching nog steeds toe in uitdagende situaties op haar werk.

“De overgang van student naar werknemer stopt niet na het vinden van een baan. Dat gaat door totdat iemand twee of drie jaar aan het werk is.”
Niels van der Baan

Tips voor (bijna) afgestudeerden

Wat kunnen (bijna) afgestudeerden zelf doen om de overgang naar werk makkelijker te maken? Van der Baan heeft nog wel een paar tips:

  1. Analyseer wat goed ging en wat beter kon bij bepaalde ervaringen op je werkplek.
  2. Zoek kansen om je ontwikkelpunten verder te ontwikkelen. Vind je het bijvoorbeeld spannend om te presenteren? Zoek manieren om dat juist aan te gaan.
  3. Ga op zoek naar een coach. Dat kan een leidinggevende zijn, maar bijvoorbeeld ook een fijne collega.
  4. Maak gebruik van alles wat de universiteit biedt voor bijna alumni. Denk aan stages, workshops, een mentor, het Coach Café en andere diensten van UM Career Services.


Aliatidis vult hem aan met nog twee tips:

  1. Bouw een netwerk op. Ga bijvoorbeeld naar netwerkevents en leg contact met onder andere alumni en medestudenten. Dat kan helpen om je eerste baan te vinden.
  2. Schrijf je scriptie voor een organisatie. Dan ga je werken met echte data van een organisatie en krijg je al in die laatste fase van je scriptie iets van het werkveld mee.

Tekst: Romy Veul

Lees ook

  • Beginnen aan een nieuwe studie kan eenzaam zijn voor een student. Uni-Life is een platform dat studenten samenbrengt. In de app vind je alle evenementen en activiteiten die plaatsvinden op de Universiteit Maastricht.  Student Luisa Congedo is een ambassadeur van het platform.

  • Wil je nieuwe dingen leren of extra ECTS behalen? Dat kan bij de Maastricht Summer School. Van juni tot september kun je kiezen uit verschillende cursussen op het gebied van kunst & cultuur, business & economie, recht & politiek, natuurwetenschappen en sociale wetenschappen. De Maastricht Summer...

  • Jezelf ontwikkelen én een positieve bijdrage leveren aan de lokale bevolking van de stad waar je studeert, dat is waar Match voor staat. Dit initiatief biedt studenten van de Universiteit Maastricht mogelijkheden voor vrijwilligerswerk, waarbij sociale betrokkenheid een belangrijk onderdeel is. Zo...