16 maart 2022
Oorlog in Oekraïne

De zin en onzin van Poetins oorlog

Nu Rusland geopolitiek steeds verder geïsoleerd raakt en de economische sancties het land hard beginnen te raken, vraag je je af wat Vladimir Poetin bezielde om zijn oorlog met Oekraïne te beginnen. Zullen internationale sancties helpen om een eind te maken aan het geweld? En is de-escalatie nog steeds mogelijk? Giselle Bosse van FASoS over de anatomie van een humanitaire ramp.

Oekraiënse vluchtelingen

Ukrainian refugees on Lviv railway station waiting for train to escape to Europe.
Photo: Ruslan Lytvyn | iStockphoto

 

Sancties

De meest voor de hand liggende middelen waarmee de internationale gemeenschap kan reageren zijn economische sancties. Die waren er al, al waren ze minder krachtig dan de huidige, zegt Bosse. “De EU kon er nog niet toe besluiten na de annexatie van de Krim of Ruslands interventie in Oost-Oekraïne, maar pas na het neerschieten van vlucht MH17 in 2014 [waardoor 298 mensen op een passagiersvlucht uit Amsterdam de dood vonden].”

“De EU heeft haar zaken nu echt voor elkaar: het type en de opzet van sancties zijn in de laatste tien jaar aanmerkelijk beter geworden.” Bosse denkt terug aan de eerste gerichte sancties tegen Belarus, ongeveer tien jaar geleden: “Die waren zo slecht van opzet dat de oligarchen op de lijst bij het Europese Hof van Justitie in beroep gingen en elke sanctie kregen teruggedraaid.”

Europa heeft zijn lesje op hardhandige wijze geleerd en de recente sancties zijn juridisch verantwoord. Het was een langzaam proces om ze unaniem goedgekeurd te krijgen, waarbij nationale economische belangen het belangrijkste struikelblok vormden. “Maar toch,” zegt Bosse, “zijn de omvang, de opzet en de snelheid waarmee ze zijn aangenomen nog steeds ongekend.”

Bovenaan beginnen

De aanvankelijke strategie tegen de elites draaide om visumbeperkingen en het bevriezen van tegoeden van personen of bedrijven. Maar het succes was beperkt. “In de afgelopen decennia heeft Poetin een systeem in het leven geroepen waarin weinig mensen of instituties zijn macht kunnen betwisten.” De huidige sancties, bijvoorbeeld tegen de Russische centrale bank, raken ook de bredere Russische bevolking.

“Misschien is dit bijkomende schade, of misschien is het een strategie om de druk op de Russische maatschappij te verhogen.” Bosse zegt dat het moeilijk is om de publieke opinie in Rusland te peilen, vanwege het gebrek aan betrouwbaar onderzoek, maar er verschijnt misschien een omslagpunt aan de horizon. “Poetins legitimiteit bij de Russen is gebaseerd op zijn belofte van economische stabiliteit. Maar hij heeft dat sociale contract verbroken. De Russische economie zit in zwaar weer en leunt teveel op de export van olie en gas.”

Die export van olie en gas is – en dat is essentieel – uitgezonderd van de sancties. Het is een gegeven waar je even goed over moet nadenken, omdat dit een inkomstenbron van een geschatte 7 tot 20 miljard per dag is, die in feite een oorlog financiert. “De industrie in Europa is afhankelijk van deze import. Het niet opnemen van de Russische export van olie en gas was de enige manier om de sancties economisch duurzaam te maken. Tegelijkertijd zorgt deze wederzijdse economische afhankelijkheid er ook voor dat beide partijen met elkaar willen praten. En het is ook de reden waarom wij in het Westen ervanuit gingen dat een situatie als deze ondenkbaar was.”

Door: Florian Raith