Bloedplaatjes: meer dan een pleister
Sommige processen in ons lichaam vinden we vanzelfsprekend. Snijd je in je vinger, dan stopt het bloeden binnen de kortste keren en vormt zich een korstje. Achter dat ogenschijnlijk eenvoudige proces schuilt een verfijnd systeem van bloedplaatjes en stollingsfactoren. Inmiddels weten we dat bloedplaatjes veel meer doen dan een bloeding stoppen: ze fungeren ook als informatiedragers en regelaars van ziekteprocessen.
Een kwetsbaar evenwicht
"Evolutionair gezien is het heel handig dat we een goed werkend stollingssysteem hebben met actieve bloedplaatjes: toen we vroeger moesten jagen of vechten, had je meer kans op een verwonding en was het belangrijk dat een bloeding snel stopte", vertelt Judith Cosemans, hoogleraar bloedplaatjesbiologie en pathofysiologie aan Maastricht University. Diezelfde eigenschap kent ook een keerzijde. Wanneer het stollingssysteem te actief wordt, kan een trombose ontstaan, een bloedstolsel dat een bloedvat verstopt. Ongeveer 1 op de 4 mensen overlijdt aan trombose en een vergelijkbaar aantal aan bloedingen. Bloedplaatjes staan centraal in dit kwetsbaar evenwicht: te weinig activiteit kan leiden tot bloedingen, te veel activiteit tot trombose.
Om beter te begrijpen hoe dat misgaat, werd eind jaren '90 bij onderzoeksinstituut CARIM de Maastricht flowkamer geïntroduceerd, die bloedstroming nabootst in gezonde en zieke bloedvaten. Cosemans werkt inmiddels al bijna 25 jaar met deze techniek. "We kunnen de stromingssnelheid aanpassen, vernauwingen toevoegen en zien hoe bloedplaatjes bij de stolselvorming betrokken zijn." Daarmee wordt een belangrijk aspect toegevoegd dat in veel traditionele laboratoriummodellen ontbreekt: bloedstroming. Maastricht behoorde tot de eerste plekken ter wereld waar op deze manier onderzoek werd gedaan.
Remmen niet verdunnen
Met behulp van de flowkamer is het mogelijk om vanuit een ander perspectief naar bloedplaatjesremmende middelen te kijken, zoals aspirine. Zulke middelen worden vaak "bloedverdunners" genoemd, maar dat klopt niet helemaal: ze verdunnen het bloed niet, maar remmen de vorming van een stolsel.
"Vroeger dacht ik dat we vooral nieuwe medicijnen zouden ontdekken, maar dat denk ik steeds minder: het is ontzettend lastig om een nieuwe remmer te ontwikkelen." Daarom richt Cosemans zich liever op het toespitsen van bestaande medicatie, en op de vraag waarom een middel bij de ene patiënt beter werkt dan bij de andere, om zo tot gepersonaliseerde behandelingen te komen. Een belangrijke open vraag daarbij is hoe verschillen tussen mannen en vrouwen de bloedstolling en de werking van medicijnen beïnvloeden.
Van stollingscel naar informatiedrager
Hoewel bloedplaatjes vooral bekendstaan om hun rol bij de bloedstolling, blijken ze veel meer functies te hebben. De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat ze ook betrokken kunnen zijn bij ontstekingsreacties en afweerprocessen. Daardoor bevinden ze zich op het kruispunt van verschillende ziekten. Als een soort postbode nemen ze pakketjes op uit organen en bloed, en geven ze die later weer af. Daardoor zijn ze mogelijk ook bruikbaar als diagnostische marker, bijvoorbeeld om kanker of hartfalen op te sporen, en dat is een stuk laagdrempeliger dan een biopt of scan.
Om te begrijpen bij welke ziektes bloedplaatjes precies een rol spelen, zijn patiëntcohorten van groot belang. Met zulke grote hoeveelheden data speelt AI een steeds grotere rol in het onderzoek van Cosemans. "Het is iets nieuws en complex, wat ik erg leuk vind. We hebben zoveel data waar we nog veel meer uit kunnen halen dan nu lukt. AI helpt ons om patronen te ontdekken die anders verborgen zouden blijven."
Vooruitkijken
Met haar leerstoel wil Cosemans bijdragen aan gepersonaliseerde interventies voor trombose en bloedingen, en aan een beter begrip van de rol die bloedplaatjes daarin spelen. Ze ziet ook veel kansen in preventie om het tromboserisico te verminderen: zo is er al beginnend onderzoek naar hoe beweging en goede voeding bij oudere mensen zorgen voor minder reactieve bloedplaatjes. Ook heeft ze interesse in klimaat- en omgevingsgerelateerd onderzoek, bijvoorbeeld naar het effect van hitte of microplastics op het tromboserisico. "Ik kijk naar wat we hier binnen de UM hebben, en probeer zo mijn niche te vinden in dit onderzoeksveld, om zo het verschil te maken."
Tekst en beeld: Liline Fermin
Vond je dit artikel interessant? Volg ons dan op Instagram en LinkedIn voor meer.
