30 oktober 2019

Is time on our side?

“De Maastrichtse onderzoeksgroep Paleontologie? Ja, die bestaat toch al eeuwen?” Als het aan José Joordens en Leon Claessens ligt, is dat gesprek over tien jaar realiteit. Want zeg nou zelf: waar past een florerende vakgroep die oude sporen bestudeert, van dino’s en dodo’s tot het ontstaan van de mens, beter dan in Maastricht, de plek waar Neandertalers leefden en de ene na de andere mosasaurus uit de grond wordt getrokken? Precies! Beiden hoogleraren sloegen hun eerste piketpaaltjes op de afgelopen Opening Academisch Jaar, waar zwaartekrachtgolven en het ontstaan van het heelal centraal stonden.

joordens en claessens

Joordens trad letterlijk en figuurlijk in zijn voetsporen, met een Nature-publicatie in 2014, over een schelp die Dubois opgroef op Java. De inscriptie erop moest door homo erectus gemaakt zijn, concludeerde ze na uitvoerig onderzoek. Waarmee het heersende idee overboord kon dat ‘we’  75.000 jaar geleden begonnen te tekenen: dat kon een andere mensensoort 500.000 jaar geleden al. Claessens’ onderzoek naar de dodo bracht een vergelijkbare ‘paradigma-shift’ teweeg. Van de in de zeventiende eeuw uitgestorven vogel bestaat vreemd genoeg maar één compleet skelet. Claessens leidde de internationale studie die aan de hand van dat skelet het beeld kon bijstellen dat tot dan toe van de dodo bestond. Het was geen slome, domme dikzak, maar een goed aangepaste, slimme loopvogel.

De dodo als case-studie

Claessens doet nog steeds onderzoek op Mauritius, waar de dodo leefde voordat (Nederlandse) ontdekkingsreizigers voet aan wal zetten. “Ik wil door mijn onderzoek nog beter begrijpen hoe de dodo functioneerde. Hoe kon het dier zo groot worden? Wat gebeurde er precies na de komst van de mens, waarna deze eilandsoort zo snel uitstierf?” Hij ziet de dodo ook als een ‘case-studie’, die wellicht iets kan betekenen voor diersoorten die tegenwoordig bedreigd worden met uitsterven. “Het is makkelijk om te denken dat je bij paleontologie alleen met oude dingen bezig bent, maar eigenlijk biedt het een blik op de toekomst.” Hij vergelijkt het met een studie politicologie: “Zonder kennis van het verleden en de context, ben je op een bepaalde manier blind als je probeert te extrapoleren.”
Joordens herkent het helemaal. “We zitten allemaal nog vol met de sporen van de evolutie, zowel lichamelijk als geestelijk. Als je begrijpt wat er in onze geschiedenis gebeurde, kun je daar beter mee omgaan. Ik wil daarom ook graag samenwerken met de Maastrichtse medische faculteit. Veel medische problemen komen voort uit het feit dat we niet meer bewegen, eten en leven zoals het ooit bedoeld was.”

Blik op de toekomst

Als we het dan toch over de toekomst hebben: hoe kijken de paleontologen naar de huidige ‘klimaatcrisis’? Claessens: “Verandering is normaal en uitsterven ook. Het gaat momenteel een beetje snel, maar daar lig ik niet wakker van, want dat helpt niks. Ik vergaar liever nieuwe inzichten via onderzoek.” “Het uitsterven van de mensheid is voor mij een heel reëel perspectief”, zegt Joordens monter. Claessens: “Evolutie is niet als met een iPhone: dat het zogenaamd alsmaar beter wordt. Domme pech is ook een grote factor.” Joordens: “Precies! De dinosaurus was een succesvol dier, maar op een dag kwam er een komeet uit de hemel. Dan houdt het op en begint ander leven aan een nieuwe opmars. Dat is de aarde. Het is niet zeker dat wij als soort zo geweldig zijn, dat we overal een oplossing voor kunnen verzinnen. Misschien wel. Maar je moet jezelf plaatsen in het grote geheel en in de tijd.”

 

Door: Femke Kools (tekst), Arjen Schmitz (fotografie)