Mag een sociale onderneming winst maken of is dat ethisch niet verantwoord?

Sociaal ondernemen en duurzaam ondernemen worden vaak in één adem genoemd, en gaan soms ook samen. Het verschil zit hem in het doel van de organisatie, legt Paramo Ortiz uit. “Een duurzame onderneming heeft, net als de meeste bedrijven, als doel om winst te behalen. Alleen doen duurzame ondernemingen dat door producten of diensten aan te bieden die geen schade toebrengen aan het milieu en gemeenschappen of door materialen te hergebruiken. Bij sociale ondernemingen is het businessmodel anders. Hier is winst niet het doel, maar een middel om sociale impact te creëren.”

Met de behaalde winst wil een sociale onderneming bijdragen aan de oplossing van een sociaal probleem, zoals ongelijkheid of armoede. Paramo Ortiz ziet in Europa bijvoorbeeld veel sociale ondernemingen waarin mensen met een beperking werken. Deze mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen zo alsnog deelnemen aan de maatschappij. De opbrengst van de producten die zij maken, wordt gebruikt om de onderneming draaiende te houden.”

Een sociale onderneming kan nog zo goed bezig zijn. Maar hoe meet je of een sociale onderneming daadwerkelijk impact heeft gemaakt? Het concreet maken van die impact is heel belangrijk, vindt Paramo Ortiz, maar het is tegelijkertijd een grote uitdaging voor veel sociale ondernemingen. “Pas als je het concreet maakt, kun je over de behaalde positieve impact vertellen richting stakeholders, zoals klanten, investeerders of je netwerk. Dat helpt om de achterban te behouden. Het lastige is alleen dat impact niet altijd in cijfers is uit te drukken.”

Hoe sociale ondernemers die impactmeting wel goed kunnen aanpakken? Daarover geeft Paramo Ortiz samen met collega’s een workshop op de 8th International Conference on New Business Models. Paramo Ortiz licht alvast een tipje van de sluier op over de meetmethode die hij en zijn collega’s hebben ontwikkeld: “Het belangrijkste is dat je het grote impactdoel moet opsplitsen in kleine, meetbare stappen. We kijken eerst naar de concrete acties die je kunt zetten, dan naar de resultaten die deze acties opleveren en vervolgens naar de impact die uit die resultaten voortkomt.”

Hoe zit het precies met de winst die je behaalt als sociale onderneming? Winst is nodig om een gezonde onderneming te hebben. Maar in hoeverre móet je dit alsmaar investeren in het behalen van nog meer impact? Sergio noemt die vraag ook wel het langstlopende debat binnen het vakgebied. “Sommige wetenschappers zijn van mening dat een bedrijf pas een sociale onderneming is als álle winst wordt gebruikt om langdurige impact te creëren. Andere wetenschappers vinden het, afhankelijk van de context, wel legitiem om een deel van de winst uit te betalen.”

Hoe Paramo Ortiz er zelf tegenaan kijkt? “In mijn ogen is de belangrijkste definitie van sociaal ondernemen dat het doel voortdurend is om een positieve sociale verandering te creëren en dat dát doel voorgaat op het vergroten van de winst. Een toenemende winst hoeft het oorspronkelijke impactdoel niet in de weg te staan. Het is logisch dat ook een sociale ondernemer winst nodig heeft om de rekeningen te betalen. Bedenk wel dat klanten deels voor een sociaal merk kiezen vanwege de impact, en om die reden bereid zijn om een hogere prijs te betalen. Als klanten merken dat er veel geld aan de strijkstok blijft hangen, gaan ze kritischer kijken of het product de prijs wel waard is.”

Mission drift

Paramo Ortiz gebruikt ook wel de term “mission drift”. Dit gaat over de mate waarin een sociale onderneming afwijkt van hun oorspronkelijke missie om een sociaal probleem op te lossen. “Als sociale ondernemingen steeds meer winst maken, kunnen ze daarmee hun sociale impact uitbreiden of juist besluiten om toch meer voor de winst dan voor de missie te gaan. Hoe groter de motivatie bij een bedrijf is om het sociale probleem op te lossen, hoe groter de kans is dat ze hun maatschappelijke impact altijd voorop blijven zetten.”

Tijdens de 8th International Conference on New Business Models verzorgt Paramo Ortiz met collega’s een workshop over een nieuwe manier van impact meten voor sociale en duurzame ondernemingen.

Tekst: Romy Veul