9 september 2021

Forensica aan de UM: breed, vernieuwend en multidisciplinair

Bij forensisch medisch onderzoek denken we meestal aan het oplossen van een misdrijf. Maar het is zoveel meer. De Universiteit Maastricht neemt met drie leerstoelen forensica in Nederland een unieke plek in. Bela Kubat, hoogleraar forensische pathologie, Paul Hofman, hoogleraar forensische en postmortale radiologie en Wilma Duijst, hoogleraar forensische geneeskunde en gezondheidsstrafrecht over de ontwikkelingen in hun vakgebied. De eerste studenten forensische geneeskunde nieuwe stijl studeren dit jaar af.  

forensica

Paul Hofman, Bela Kubat en Wilma Duijst

Geneeskunde en recht

Bij forensisch medisch onderzoek ten behoeve van justitie zijn altijd veel mensen betrokken. Het begint met het aantreffen van een lichaam en onderzoek van de plaats delict. Dan volgt er een uitwendige schouw van het lichaam, dat is het domein van Wilma Duijst.  Daarna kunnen aanvullende onderzoeken volgen, zoals toxicologisch en forensisch radiologisch onderzoek, zoals Paul Hofman verricht. De volgende stap is inwendige sectie, het domein van Bela Kubat. Duijst nu wil de medische wereld en de juridische wereld dichter bij elkaar brengen: “Het is van het grootste belang dat deze vakgebieden elkaar goed begrijpen. Zo moeten forensisch geneeskundigen helder kunnen rapporteren en moet de juridische wereld de juiste vragen leren stellen over deze rapportages. We hebben belangrijke ontwikkelingen in gang gezet om forensische geneeskunde verder te professionaliseren. Met succes, want in 2018 is een nieuwe opleiding forensische geneeskunde van start gegaan. Dit jaar worden de eerste forensisch artsen in het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen geregistreerd. Sinds enkele jaren promoveren mensen op het gebied van de forensische geneeskunde en hebben we een Nederlands Tijdschrift Forensische Geneeskunde. Binnenkort verschijnt het Handboek Forensische Geneeskunde (Gompel en Svacina), waaraan ikzelf als redacteur, maar ook collega’s Bela Kubat en Paul Hofman hebben meegewerkt.”

Het is van het grootste belang dat deze vakgebieden elkaar goed begrijpen. Zo moeten forensisch geneeskundigen helder kunnen rapporteren en moet de juridische wereld de juiste vragen leren stellen over deze rapportages.
Wilma Duijst

Onderwijs

De drie hoogleraren zien allen het grote belang van forensisch onderwijs en vinden het jammer dat dit geen structureel onderdeel is het van curriculum geneeskunde en slechts een keuzevak. Iedere arts komt in zijn loopbaan in aanraking met het overlijden van patiënten, maar ook met slachtoffers van een misdrijf, betogen zij. Daarom moet je enige kennis op dat gebied hebben. Niet alleen vanuit medische overwegingen, maar ook juridische. Bij wie meld je iets, wie informeert nabestaanden. Maar er is ook het preventieve aspect van signalering, zeggen de hoogleraren, want wat je niet kent, herken je niet. Je krijgt als arts op enig moment te maken met slachtoffers van mishandeling en dan is het belangrijk signalen en letsels te herkennen. Daar is opleiding voor nodig.

Multidisciplinair

Ontwikkelingen binnen forensica gaan hard, zeker ook de technische mogelijkheden ontwikkelen zich in rap tempo. Hofman: “We maken gebruik van allerlei technische methoden bij het onderzoeken van overledenen, maar nog lang niet alle methoden die we tot onze beschikking hebben. We zouden bijvoorbeeld heel goed bloedvatonderzoek kunnen doen of meer gebruik maken van MRI. Dat laatste gebeurt wel steeds vaker, maar we benutten nog niet alle mogelijkheden die deze techniek biedt. Het is onze taak dit verder uit te bouwen.”
“We willen steeds meer rapporteren op het niveau van activiteit, zegt Kubat. “Dus niet alleen vaststellen dat er een armbreuk is, maar analyseren hoe die breuk is ontstaan, bijvoorbeeld vanuit welke richting de geweldsinwerking kwam. Daar heb je een multidisciplinaire aanpak voor nodig waarin onder andere radiologie een rol speelt. We doen dat al bij schotverwondingen, waar we schotbanen en de richting van het schotletsel reconstrueren. De wens is om dat veel complexer en op veel meer gebieden te doen. Daarbij zijn dan naast medische disciplines ook technische disciplines nodig, zoals computeranimaties. De grote uitdaging voor de komende jaren is alle beschikbare informatie vanuit alle disciplines op een goede, objectieve manier samenbrengen. Dan kun je gedetailleerde scenario’s ontwikkelen.”

Naast medische disciplines zijn ook technische disciplines nodig, zoals computeranimaties. De grote uitdaging voor de komende jaren is alle beschikbare informatie vanuit alle disciplines op een goede, objectieve manier samenbrengen. Dan kun je gedetailleerde scenario’s ontwikkelen.
Bela Kubat

De plaats delict in 3D

Hofman: “Samen met de politie en het NFI zijn we enkele jaren geleden een project gestart en daarvan zien we nu de eerste resultaten. Een voorbeeld: er is een schietincident, een lichaam met letsels en schiettrajecten in het lichaam. Kogels worden onderzocht, op de plaats delict wordt gekeken naar beschadigingen in muren, meubels, kruitsporen. Daar zit ruimtelijke informatie aan vast die de officier van justitie vanuit diverse rapporten bij elkaar moet puzzelen. Wat wij hebben gedaan, is al die ruimtelijke informatie in beeld weergeven. De politie maakt een 3D scan van de plaats waar het misdrijf heeft plaatsgevonden. Daarin wordt aangegeven waar beschadigingen op muren en meubels zitten, waar het slachtoffer ligt, en in CT-beelden waar de letsels zich bevinden. De hele plaats delict in beeld.  Daarna kun je op activiteitenniveau aan alle partijen, dus politie, getuigen en verdachte, vragen wat volgens hen is gebeurd. Op basis van de gecombineerde informatie in de 3D scan kun je dan precies zien of de geschetste scenario’s fysiek mogelijk zijn.”

Emoties

Kubat en Hofman werkten allebei op een kazerneterrein aan het onderzoek van de MH17 slachtoffers. Hofman: “Dit onderzoek heeft een diepe indruk gemaakt op iedereen die erbij betrokken was. Ik denk er nog heel vaak aan terug”. Kubat: “Elke zaak heeft bijbehorende emoties, want er zijn altijd nabestaanden die rouwen om de overledene. Maar hier hadden de omstandigheden en de massaliteit enorme impact.  Die ervaring draag je je hele leven mee.” Duijst: “In dit vak blijven veel zaken 'plakken'. Dat betekent dat een bepaald beeld: een huis, een spoorwegovergang of een foto herinneringen aan een zaak kan oproepen. De zaak die mij het diepst geraakt heeft, was een ongeval waarbij een jongen van een dak naar een boom sprong. De tak brak af en de jongen stierf ter plekke aan een schedelbasisbreuk. Ik was de schouwarts. Het verhaal was niet anders dan vele andere trieste verhalen, maar toch was de impact zo groot dat ik het fysiek benauwd kreeg. Eerlijk gezegd denk ik dat elk verhaal ergens in je brein zit. Soms raakt een nieuwe ervaring aan dat wat er al zit en heel af en toe leidt dat tot kortsluiting.”

Samen met de politie en het NFI zijn we enkele jaren geleden een project gestart en daarvan zien we nu de eerste resultaten.
Paul Hofman
Door: Margot Krijnen (tekst), Philip Driessen (fotografie)