Europese beschouwingen vanuit Maastricht

“Europa moet beter voor zichzelf zorgen”

Teleurgesteld is hij. In Europa. De Europese agenda van commissievoorzitter Juncker is naar zijn smaak mislukt: het vertrouwen van de kiezer is laag en het oude continent wordt als machtsfactor voorbijgestreefd door nieuwe spelers als China. “Vaak zeggen mensen dat het tempo van Europese samenwerking te hoog ligt”, verzucht Hylke Dijkstra, directeur van de Master European Studies aan de Universiteit Maastricht. “Maar het tegendeel is waar. De veranderingen gaan juist niet snel genoeg.”

Zeven Maastrichtse wetenschappers laten hun licht schijnen over de Europese stand van zaken in de serie Europese beschouwingen vanuit Maastricht.

Vooropgesteld, hij is een Europeaan in hart en nieren. En juist om die reden maant Dijkstra tot spoed. In 2000 al besloten de EU-landen om van hun continent in tien jaar tijd de meest dynamische kenniseconomie ter wereld te maken, de zogenoemde Lissabon-strategie. Ook twintig jaar later is er nog weinig van terechtgekomen.

“Het schiet niet op met Europa. Kijk bijvoorbeeld naar een thema als digitalisering. Hoeveel toonaangevende bedrijven op het gebied van Artificial Intelligence hebben Europese roots? Dat is toch ontstellend weinig? Geen wonder dat we voor het aanleggen van een 5G-netwerk de hulp moeten inroepen van een bedrijf als Huawei. Voor allerlei ontwikkelingen als zelfsturende auto’s, cashloos betalen, precisielandbouw of droneverkeer zijn we straks afhankelijk van anderen. ”

Verval

Dijkstra leidt sinds begin dit jaar een omvangrijke studie naar het verval en zelfs de teloorgang van internationale organisaties. Ongeveer een derde van alle internationale organisaties die vanaf 1815 zijn opgericht, bestaan inmiddels niet meer. “Er is al veel onderzoek gedaan naar de opkomst van dit soort organisaties, maar niet of nauwelijks naar hoe ze hun einde tegemoet gaan. Terwijl dat hard nodig is”, legt Dijkstra uit.

“Europa is altijd uitgegaan van het ideaal van een multilaterale wereldorde. En die staat de laatste jaren onder druk. Denk bijvoorbeeld aan het Internationaal Strafhof, waar landen zich van afkeren. En Europa laat dat maar gebeuren, ook door onze bondgenoten. Amerika keerde vorig jaar de UNESCO de rug toe, de Britten stappen nu zelfs uit de EU. Natuurlijk is het zo dat Europese landen tot elkaar veroordeeld zijn en alleen daarom al samen moeten optrekken. Maar dat mantra horen we nu al zolang. Hoe gaan we die verregaande samenwerking nu eindelijk eens concreet vormgeven? Daar moet het over gaan. Want in een tijd van dreigende cyber wars of terreuraanslagen via drones is de EU nu al blij als het geregeld kan worden dat een tank zonder problemen van het ene naar het andere land kan rijden voor een militaire oefening. Met alle respect, maar dan speel je toch een andere wedstrijd.”

Innovatie

Nog is Europa niet verloren, denkt Dijkstra. Maar dan moeten enkele typische EU-prioriteiten wel snel verschuiven. “Een paar jaar geleden lag er een Europees voorstel om een deel van de gereserveerde gelden voor de landbouwsubsidies voortaan in te zetten voor innovatie en onderzoek. Onze premier, Mark Rutte, en zijn Britse collega David Cameron hebben toen uit eigenbelang vooral ingestoken op minder netto-afdracht aan Brussel. Daarbij hebben ze niet gekeken naar wat beide landen eigenlijk krijgen uit Brussel en dat is een kapitale fout geweest.

De netto-afdracht voor Nederland en het Verenigd Koninkrijk werd minder, maar het voorstel om geld weg te halen bij de landbouwsubsidies verdween pardoes in de prullenbak. Per saldo heeft het Nederland dus niets opgeleverd, en Europa al helemaal niet. Kijk bijvoorbeeld eens naar de Europese regiofondsen. Prachtige wegen worden ervan betaald, in onderontwikkelde streken als Zuid-Italië of Oost-Europa. Maar om die gebieden echt concurrerend te maken kunnen we het geld veel beter besteden aan de financiering van (het oprichten van) kennisinstituten. Van de 500 belangrijkste universiteiten in de wereld is er maar eentje te vinden in het oostelijk deel van Europa, in Tartu. Dat ligt in Estland.”

Mark van der Linde (text), Philip Driessen (photos)

Eigen kracht

Europa zou zich veel toekomstgerichter moeten tonen om het vertrouwen van de kiezer weer terug te krijgen. En daarbij vooral van eigen kracht uitgaan, benadrukt Dijkstra. “Denk bijvoorbeeld aan het Klimaatakkoord van Parijs. Als we écht voorloper willen zijn in die klimaatdiscussie, dan kun je het toch niet zomaar toestaan dat een Amerikaanse president er met zijn pet naar gooit? Stel voortaan bij het afsluiten van handelsakkoorden ook gewoon ratificatie en naleving van het klimaatakkoord door de andere partij verplicht. Dan toon je leiderschap!"

"Wat dat betreft stemt de reactie van de Europese landen op het opzeggen van het nucleair akkoord met Iran door de Amerikanen mij weinig hoopvol. Men staat erbij en kijkt erna terwijl het akkoord langzaam afbrokkelt. Ja, je kunt eigenlijk wel stellen dat Europa niet heel goed voor zichzelf heeft gezorgd de afgelopen decennia. Het wordt hoog tijd om dat te veranderen…” 

Lees ook

  • Overweeg je de masteropleiding Epidemiologie aan de Universiteit Maastricht te volgen? Als student volg je een breed eenjarig programma dat continu streeft naar verbetering. Na het behalen van je diploma kun je je certificeren als Epidemioloog A en na het behalen van een PhD in Epidemiology bij de...

  • De perfecte recycling van kunststoffen uit huishoudelijk afval komt een stap dichterbij dankzij onderzoek naar de monitoring van de kwaliteit tijdens alle fasen van de recycling. De Universiteit Maastricht, het Nationaal Testcentrum Circulaire Plastics en hun partners, krijgen een overheidssubsidie...

  • Concentratieproblemen. Moeite met plannen. Snel afgeleid raken. Het zijn bekende symptomen van ADHD. Steeds meer UM-studenten melden zich met ADHD-klachten bij Disability Support. Op welke manieren zit ADHD studeren in de weg? En hoe kun je ADHD-klachten verminderen tijdens je studie? Wij spraken...