7 mei 2021
9 Mei Dag van Europa

EU: taaie materie van fundamenteel belang

Voor alumnus Melle Garschagen, adjunct-hoofdredacteur van NRC, zou het iedere dag ‘Dag van Europa’ moeten zijn. “De taak van een journalist is de EU kritisch en alomvattend te volgen.” Na bijna vijf jaar correspondentschap in Engeland, dat vooral in het teken van de Brexit stond, is hij weer terug in Nederland.

eu muur

Politieke hoogmis

Ook als journalist kan hij niet zoveel met zo’n Dag van Europa. “Het is agendajournalistiek. Daar is op zich niks mis mee is, dat is Koningsdag ook, maar ik zou liever willen dat Nederlandse media anders berichten over de EU. Bij NRC voeren we die discussie ook. We hebben een correspondent in Brussel, twee verslaggevers die zich met de EU bezighouden, en gezaghebbende columnisten die Europa duiden. NRC doet dus veel. Dat is goed, maar ik vind wel dat de aandacht vaak uit gaat naar het politieke spel: Merkel doet dit, Macron doet dat. Journalisten zien dat als een politieke hoogmis. We hoeven geen uitleg te geven, dat moeten de beleidsmakers zelf doen, maar we zouden nauwkeuriger moeten volgen hoe de Europese instellingen werken. Net zoals we dat met de Tweede Kamer doen. Zelden zie je een uitspraak van het Europese hof van Justitie in een Nederlandse krant, terwijl het bijvoorbeeld heel belangrijk kan zijn voor het bedrijfsleven of voor hoe we met elkaar omgaan. Je ziet zelden iets over hoe Europees beleid op detailniveau uitpakt en wat daar de consequenties voor Nederland voor zijn. Moeilijk om te veranderen, want het is taai, langzaam en minder spannend. Het lijkt verder weg dan de nationale politiek of economie, maar het is heel belangrijk. Een Franse collega van de Figaro, ging van Engeland terug naar Parijs om daar verslaggever interne markt te worden. Hij maakt nu alleen daarover verhalen, op het snijvlak van macro-economie en bedrijfseconomie. In Nederland doen we dat niet. Hier is het óf internationaal: IMF, Wereldbank óf nationaal: CPB, KLM, Ahold. Europa zien als één, soms rommelige, economische entiteit, daarom is de EU zo’n machtige instelling, dat laten we eigenlijk na. Als je goed en diepgravend over Europa wil schrijven, dan moet je je door die taaie materie heen bijten. De taak van een journalist is de EU kritisch en alomvattend te volgen.” Eigenlijk had hij zelf zo’n journalist willen worden, maar het lot besliste anders. Toen hij werd gevraagd deel uit te maken van de hoofdredactie, vond hij dit een aanbod dat hij niet kon weigeren.

Je ziet zelden iets over hoe Europees beleid op detailniveau uitpakt en wat daar de consequenties voor Nederland voor zijn. Moeilijk om te veranderen, want het is taai, langzaam en minder spannend. Het lijkt verder weg dan de nationale politiek of economie, maar het is heel belangrijk.

Journalistieke genen

Garschagen is geboren in Amsterdam, maar opgegroeid in België, de VS en Nederland. Zijn vader Oscar Garschagen was journalist en correspondent en het gezin reisde mee. Dat Garschagen in zijn vaders voetsporen zou treden was aanvankelijk ondenkbaar voor hem. Wat dan wel wist hij niet, misschien iets in de politiek of lobbyist. Hij koos voor European Law School in Maastricht, want internationaal, kleinschalig en PBL, maar toen hij een open dag bezocht van de toen splinternieuwe opleiding European Studies, vond hij wat hij zocht. “Ik vond de combinatie van economie, politicologie, geschiedenis en rechten heel goed. Het was heel inspirerend, zo herinner ik me nog een gastcollege van Martin Schulz, de toenmalige SPD-leider, grotendeels in het Nederlands omdat hij opgegroeid is in de grensstreek. Dat maakte voor mij duidelijk dat hier in de Euregio zoiets als een Europese identiteit bestaat die de natiestaat overstijgt. Dat vond ik een belangrijke gedachte. Veel van wat ik toen heb geleerd heb ik meegenomen. Ik heb er analytisch en multidisciplinair leren denken en dat ben ik als journalist blijven doen. Ik zie de Brexitstem als een combinatie van politieke en economische factoren.”
 

Veel van wat ik tijdens mijn studie heb geleerd heb ik meegenomen. Ik heb er analytisch en multidisciplinair leren denken en dat ben ik als journalist blijven doen. Ik zie de Brexitstem als een combinatie van politieke en economische factoren.
brexit

EU als smeerolie

Volgens Garschagen heeft de keuze voor Brexit maar deels te maken met hoe de EU functioneert en voor een groter deel met hoe de Britse politiek niet functioneert. “Ik was echt geschokt door de staat van delen van het koninkrijk: de armoede, de teloorgang, het gebrek aan investeringen. De situatie in delen van Engeland is vergelijkbaar met wat ooit in Limburg aan de hand was toen de mijnen sloten. Maar hier werd destijds geïnvesteerd: de universiteit, DSM, de belastingdienst kwamen, maar dat zie je in Engeland veel minder. Delen die afhankelijk waren van traditionele industrie zagen dit verdwijnen zonder dat er iets voor in de plaats kwam. Dat creëert armoede en ongenoegen. De Britten kregen met het referendum uit 2016 een vrij uitzonderlijke kans om iets over de EU te zeggen en hebben daarmee niet alleen tegen de EU gestemd maar ook afgerekend met het eigen politieke establishment. De problemen als gevolg van de Brexit moeten daar nog beginnen. De economische schade zal pas over 10-20 jaar op grote schaal meetbaar zijn. Maar je ziet dat het nu al onrustig is in Noord-Ierland. De douanegrens die ergens tussen EU-land Ierland en het Verenigd Koninkrijk moet komen, is in de Ierse Zee gelegd. Tussen Noord-Ierland en de rest van het Verenigd Koninkrijk in, waardoor Noord-Ierland een status apart krijgt en onderdeel blijft van de Europese markt. Toen beide landen nog lid waren van de EU waren de douanecontroles met het Verdrag van Maastricht geregeld. Nu moet er weer over alles onderhandeld worden en dat leidt tot wrijving, niet alleen op politiek-diplomatiek niveau maar ook in de maatschappij. Dat blijft het belang van een EU. Het is een soort van smeerolie waardoor belangen gemeenschappelijk worden en tegenstellingen verdwijnen.”

Feit en fictie

queen elizabeth

Vlak na zijn vertrek uit Engeland overleed prins Philip. Vindt hij het jammer dat hij hierover niet meer kon berichten? Het Engelse koningshuis is tenslotte een belangrijk onderwerp voor de Britten en dankzij de serie The Crown ook buiten het Verenigd Koninkrijk. “The Crown is prachtig gemaakt, maar het is wel gevaarlijk dat het vervangende non-fictie is geworden. Ik hoor dat er citaten uit de Crown gebruikt werden om de relatie tussen Elizabeth en Philip te duiden. Dat is een hellend vlak want het is totaal verzonnen. Toen ik in 2016 van Jakarta naar Londen verhuisde kwakkelde hij ook al met zijn gezondheid. Dat vond ik toen doodeng. Ik heb Europese Studies gedaan en Internationaal Recht, ik heb bij de economieredactie gewerkt en over de Eurozone geschreven. Dus Brexit, die taaie materie, prima, laat maar komen. Maar iemand van het koningshuis? Daar had ik zo weinig verstand van, hoe moest ik dat aanpakken? Ik ben me gaan inlezen, en na een jaartje is die angst een beetje verdwenen. Mijn collega van de Volkskrant Patrick van IJzendoorn, die al heel lang in Engeland zit en het land heel goed kent, zegt altijd: de dood van Elizabeth zal in Engeland een grotere schokgolf teweegbrengen dan die hele Brexit bij elkaar. Of die uitspraak klopt, weet ik niet, maar het is zeker een prikkelende gedachte.” 

Door: Annelotte Huiskes (tekst), Merlijn Doomernik and Schutterstock (fotografie)