27 februari 2020
Research Centre for Education and the Labour Market (ROA)

Een algoritme kan dit beter en heeft minder koffie nodig

Wat ga ik doen zodra een algoritme licht verteerbare artikelen kan schrijven over uiterst relevant onderzoek als dit? Kan ik me laten omscholen tot quantumwetenschapper? Mark Levels van de UM nam het initiatief tot TECHNEQUALITY, een consortium van vooraanstaande Europese wetenschappers. Hun missie: uitzoeken welke invloed AI en robotisering op de arbeidsmarkt hebben en welke beleidsmaatregelen de klap kunnen opvangen – en mij mijn pensioen laten halen.

mark levels, didier fourage, raymond van montizaan
TECHNEQUALITY management team: Raymond Montizaan, Mark Levels, Didier Fouarge

Kan het systeem grote werkloosheid opvangen?

Geheel conform de marxistische kijk op de zaak, zijn de grote winnaars degenen die de productiemiddelen bezitten: “Spelers als Amazon en Google ontwikkelen aanpasbare software voor bedrijven, en hebben de big data-sets die nodig zijn om de algoritmes te trainen. Een ander belangrijke factor is de rekenkracht, dus de bedrijven die hardware als processors en servers ontwikkelen.”

De mensen die als gevolg van deze transitie het meest kwetsbaar zijn, zijn degenen die moeite hebben met het aanleren van nieuwe vaardigheden. Dat is niet per se een kwestie van sociale klasse, maar ook van zaken als leeftijd, cognitieve vaardigheden en de psychologische impact van omgaan met het feit dat je weer een beginner bent in plaats van een hogelijk gewaardeerde expert.” Levels is begrijpelijkerwijs sceptisch over het idee dat we vrachtwagenchauffeurs kunnen omscholen tot quantum computing engineers.

Hoe kwetsbaar zijn we?

“Als het over wiskundige vaardigheden gaat, dan hebben we een probleem.” Levels verwijst naar gegevens die laten zien dat een derde van de Nederlandse volwassenen onvoldoende wiskundige basiskennis heeft om verder onderwijs op dit gebied te volgen. “Misschien is investeren in STEM-onderwijs sowieso niet de meest duurzame oplossing... Misschien zouden we ons moeten concentreren op sociale en emotionele vaardigheden en begrip van de menselijke conditie, zaken waar AI in de nabije toekomst niet toe in staat zal zijn.”

Levels hoeft niet ver te kijken om inspiratie op te doen. “De mijnstreek in Zuid-Limburg was een van de rijkste gebieden van Nederland. De mijnen werden gesloten en vervangen door werkgevers in de kenniseconomie.” Wat de aanwezigheid van Universiteit Maastricht verklaart – en daar mogen we heel dankbaar voor zijn! “Maar er werken hier geen voormalige mijnwerkers. Veel van deze gemeenschappen hebben het nog steeds heel moeilijk.”

mark levels, didier fourage, raymond van montizaan

photo's: Philip Driessen

“We kunnen niet gewoon gaan zitten afwachten”

AI kan de voorbode zijn van een meer fundamentele verandering. “Het extreme scenario is dat 47 procent van de banen zal verdwijnen. Volgens andere voorspellingen wordt het maar 8 procent, wat nog steeds een enorme verschuiving is.” Dit zijn natuurlijk allemaal speculaties en voorspellingen, maar Levels vindt dat “we niet gewoon kunnen gaan zitten afwachten. We moeten ons voorbereiden op verschillende scenario’s. Daarom proberen we data te verzamelen en het debat te voeden met empirische gegevens.”

“Het gaat in essentie om het begrijpen van de mogelijke impact op de arbeidsmarkt.” Didier Fouarge van de UM en Cambridge Econometrics ontwikkelen een dashboard voor een voorspellingsmodel voor de Europese arbeidsmarkt, dat het mogelijk maakt om verschillende scenario’s voor automatisering op te stellen in de context van bestaande demografische en economische trends. Met het dashboard kan TECHNEQUALITY gedetailleerde simulaties maken op basis van verschillende parameters in verschillende landen, en die beschikbaar te stellen aan beleidsmakers.

“Onze partners in Tilburg voeren experimenten uit met deelinkomens, een variatie op het veelbesproken universele basisinkomen, dat van mensen verlangt dat ze op een of andere manier iets bijdragen aan de maatschappij.” Onderzoekers in Berlijn bestuderen hoe onderwijssystemen hiermee om zouden kunnen gaan; levenslang leren zou bijvoorbeeld de nieuwe standaard moeten worden.

Gefundeerde discussie

“We hebben onder werkgevers onderzoek verricht om bij bepaalde banen vast te stellen hoe groot het risico is dat ze geautomatiseerd worden, afhankelijk van het land en de institutionele context.” In een daarmee samenhangend project bestuderen onderzoekers van TECHNEQUALITY ook grote bedrijven in Duitsland om de impact te beoordelen van automatisering die nu al gaande is. “We praten ook met beleidsmakers, vertegenwoordigers van de overheid en vakbondsleiders, om samen na te denken over de juiste beleidsmaatregelen.”

Levels’ kijk op de zaak is bemoedigend: “Ik maak me geen zorgen. Uit ervaring weet ik dat beleidsmakers erover willen praten en over het algemeen de juiste vragen stellen. Hoe de huidige technologische ontwikkelingen de maatschappij gaan veranderen ligt in de eerste plaats aan de overheid. Ik denk dat het te managen zal zijn, hoe het ook zal uitpakken, zolang we er maar voor zorgen dat we een gefundeerde discussie voeren.”

TECHNEQUALITY is opgezet door Levels en Montizaan en opereert onder leiding van de UM. Het is een consortium waarin een multidisciplinaire groep experts van vooraanstaande instellingen voor hoger onderwijs in Europa samenwerkt met beleidsmakers in de aanpak van issues rond de impact van AI en robotisering op de arbeidsmarkt. Het onderzoek wordt gefinancierd door het Horizon 2020-programma van de Europese Unie. De acht deelnemende instellingen zijn:

  • Universiteit Maastricht
  • University of Oxford
  • Cambridge Econometrics
  • WZB Berlin Social Science Centre
  • Tallinn University
  • Tilburg University
  • Stockholm University
  • European University Institute
Door: Florian Raith