24 oktober 2019
Nationale collecte Diabetesfonds

Bevrijd van de insulinespuit!

Bijna 150.000 mensen in Nederland lijden aan diabetes type 1. Ze zijn gedwongen om zichzelf hun leven lang wisselende doseringen insuline toe te dienen met het risico van ernstige gezondheidsproblemen. Maar er is goed nieuws. Aart van Apeldoorn, diabeteswetenschapper van het Institute for Technology Inspired Regenerative Medicine (MERLN), ontwikkelt een implantaat dat de insulinespuit overbodig maakt: het 'theezakje'. 'Onze bètacellen kunnen bloedsuiker beter controleren dan nu gebeurt met spuit en pomp.'

apeldoorn
Het 'theezakje'.

Via dierstudies gaan chirurgen binnenkort de nieuwe transplantatietechniek oefenen. Binnen twee jaar verwacht Van Apeldoorn de eerste klinische testen. Hij is optimistisch. Stellig: 'Onze bètacellen gaan het bloedsuiker beter controleren dan nu gebeurt met spuit en pomp.' Een belofte doen over wanneer het implantaat voor T1D-patiënten beschikbaar komt, wil hij echter niet doen. 'Ik kan wel zeggen over zoveel jaar, maar het is erg teleurstellend voor mensen als dit niet wordt waargemaakt.'

Samenwerking

Het insulinetheezakje is de zoveelste vinding binnen het MERLN-instituut en een nieuw voorbeeld van Science Plus, waarin bètawetenschappen en ondernemerschap worden samengebracht voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Andere spectaculaire innovaties binnen de Universiteit Maastricht zijn bijvoorbeeld de ontwikkeling van kweekvlees, killercellen tegen kanker en groene chemie. Zelf werkte Van Apeldoorn eerder aan bot- en kraakbeentoepassingen, maar hij wilde iets doen wat dichter bij de patiënt komt. 'Het is voor mij belangrijk dat een vinding maatschappelijke relevantie heeft. Ik zou het fantastisch vinden als ik een klein stukje kan bijdragen aan de oplossing van het diabetesprobleem.'

Het succes van zijn diabetesonderzoek en de andere MERLN-innovaties schuilt volgens van Apeldoorn vooral in samenwerking. 'We doen het niet alleen. Aan het insulinetheezakje werkt een collectief van allerlei onderzoekers als celbiologen, chemici en materiaalkundigen. Er wordt samengewerkt met het Leids Universitair Medisch Centrum, het Hubrecht Instituut in Utrecht en de TU Eindhoven, en een groot aantal bedrijven.' En er is steun van subsidiegevers als Stichting DON, Diabetes Fonds, de RegMed XB organisatie en Juvenile Diabetes Research Foundation Nederland, waarvan hij kortgeleden bijna één miljoen euro voor onderzoek ontving. 'Dat geld gaat allemaal in het lopend onderzoek.'

Genezing

apeldoorn
Close-up van het 'theezakje'

Doorstaat het theezakje de klinische testen, dan houden T1D-patiënten op patiënten te zijn. Van Apeldoorn aarzelt om het een genezing te noemen. 'We repareren het immuunsysteem niet, maar het tekort aan bètacellen. Ik zou het een tijdelijke genezing willen noemen. Cellen hebben immers niet het eeuwige leven. De verwachting is dan ook dat wij het implantaat om de zoveel tijd moeten vervangen. Al zou dit best lang kunnen duren. De huidige transplantatie heeft er bij sommige patiënten al in geresulteerd dat zij zeven jaar onafhankelijk van insuline kunnen zijn. Het doel van onze behandeling is om de risico’s te verlagen en de efficiëntie te verhogen om zo bètacelvervangende therapie voor een veel bredere patiëntengroep toe te kunnen passen.'

Het hoofddoel van zijn werk blijft het diabetesonderzoek. 'Mijn droom is het maken van een volkomen biologisch implantaat zonder synthetische materialen.' Maar Van Apeldoorn sluit niet uit dat er nieuwe ontdekkingen in de pijplijn zitten. 'Wat wij kunnen, de bouw van een op maat gemaakt implantaat voor bètacellen en eilandjes van Langerhans, is ook mogelijk bij andere weefseltypen. Ik denk dan aan andere hormoonproducerende cellen of niercellen. Dat zijn ook cellen waarin sprake is van opname en uitscheiding van stoffen via poreuze membranen. Die ruimte om aan nieuwe dingen te werken is er volop binnen MERLN.'

Door: Hans van Vinkeveen (tekst), Philip Driessen (fotografie)