5 september 2019

Kiran Patel zegt FASoS vaarwel

Kiran Patel lacht enigszins verontschuldigend: “Het aanbod was gewoon te goed om af te slaan!” Hij verruilt de Universiteit Maastricht voor de Ludwig-Maximilians-Universiteit in München, waar hij de leerstoel European History gaat bekleden en een interdisciplinair onderzoekscentrum over Europa en Europese geschiedenis zal oprichten. Een terugblik op zijn tijd in Maastricht.

 

patel

Kritische geesten

Volgens Patel zijn samenwerking en interdisciplinariteit essentieel in een tijdperk van specialisatie. In september van dit jaar lanceert FASoS de nieuwe bacheloropleiding Digital Society, waarin kritisch denken hand in hand gaat met computers. Afgestudeerden zullen niet alleen algoritmes begrijpen, maar ze zullen ook een stevige basis hebben op het gebied van filosofie, geschiedenis, politiek en cultuur.

“Toen we de opleiding gingen opzetten, hebben we met belanghebbenden uit de politiek en het bedrijfsleven gesproken, en zij gaven allemaal aan dat dit precies is ze wat we nodig hebben: een brug slaan tussen kennis van computers en nadenken over de maatschappelijke gevolgen daarvan.” Voor Patel is dat precies de kracht van een faculteit als FASoS, waar de geestes- en maatschappijwetenschappen ook gebruikmaken van concepten uit de exacte wetenschap.

Informeel, maar te veel formulieren

De toenemende polarisering in het debat over het hoger onderwijs in Nederland baart hem zorgen. “Het zou de reputatie van het land schaden”, zegt hij, “als men de klok terug zou draaien wat betreft internationalisering en het Engels als onderwijstaal. Nederlandse universiteiten zijn zo in trek bij internationale wetenschappers en studenten omdat ze juist zo open zijn.”

Hoe meer de universitaire sector uitbreidt, hoe groter de behoefte aan transparantie en publieke verantwoording. Patel begrijpt dat wel. Als afdelingshoofd en vice-decaan onderzoek was hij echter genoodzaakt zijn collega’s, die zich al voor de volle 100% inzetten, steeds meer administratieve taken te geven. “Sommige hervormingen zijn zeker zinvol, maar er zijn grenzen,” zegt hij. “Nederlanders zijn goed in het bedenken van bureaucratische processen die in andere landen niet bestaan.” Dat komt deels doordat er vanuit de politiek een zekere drang is om het hoger onderwijs en onderzoek te rechtvaardigen tegenover de belastingbetaler.

patel

Patel maakt een vergelijking met zijn vaderland, Duitsland. “Daar heeft de minister van Onderwijs minder invloed en zijn de financiële instanties autonomer dan hier. Daardoor zijn ze beter bestand tegen ongenuanceerde politieke reacties die erop gericht zijn openbare kritiek te ontwijken.” Hij betwijfelt of meer bureaucratie de oplossing is. “Uit verschillende onderzoeken is al gebleken dat innovatie niet in wetgeving is vast te leggen. Hoe meer je innovatie probeert te sturen, hoe minder je bereikt.”

Barstjes in de consensus

Hoe zit het met dat andere bureaucratische bolwerk: de Europese Unie? “De EU heeft zich met horten en stoten ontwikkeld. Ondanks alle geluiden over crises hebben we zeer recentelijk nog een verdieping van de Europese integratie gezien.” De consensus die aan het project ten grondslag ligt, mag dan enige barstjes vertonen - Patel geeft toe dat hij zich grote zorgen maakt over de EU - de eurocrisis en brexit zijn volgens hem wel voorbeelden van situaties waarin de Unie een relatief gemeenschappelijk standpunt inneemt.

Er zijn nog meer pluspunten, zoals de rol die de eurocommissaris voor Mededinging speelt bij de bescherming van burgers tegen de belangen van het bedrijfsleven. De hoogleraar, die nu afscheid neemt van de UM, vindt het heel bemoedigend dat de EU inmiddels een prominentere plaats in ons collectieve bewustzijn inneemt. “Mensen gaven lange tijd weinig om de EU. Tegenwoordig wordt ze erkend als een forum dat over belangrijke zaken beslist. Het is dus niet noodzakelijkerwijs een slechte zaak dat de EU steeds meer gepolitiseerd wordt.”

Door: Florian Raith (tekst), Paul van der Veer (fotografie)