Faculteit der Rechtsgeleerdheid

Op donderdag 22 januari 2026 organiseerden het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) en het Trimbos-instituut gezamenlijk het jaarlijkse symposium van de Nationale Drugs Monitor (NDM). Tijdens de bijeenkomst werden de nieuwste cijfers en trends gepresenteerd: wie gebruiken er drugs, en welke ontwikkelingen zijn zichtbaar? Wat daarin opviel? De opmars van de nieuwe psychoactieve stof (NPS) 3MMC, vooral bekend onder de naam MIAUW. 

Niemand zit te wachten op een conflict, zeker niet over de vraag goed genoeg te zijn om tot een bepaalde geneeskunde specialisatie te gaan behoren. Tegelijkertijd wil ook niemand medische zorg ontvangen van een arts die onvoldoende functioneert. Een specialist dient na de medische vervolgopleiding in staat te zijn om de zorg te verlenen in lijn met de door het specialisme daarvoor opgestelde standaarden, ongeacht hoe hobbelig het opleidingsbeloop was. 

Het traceren en afpakken van crimineel vermogen vormt een essentieel onderdeel in de strijd tegen de ondermijnende georganiseerde criminaliteit, want daarmee wordt bijvoorbeeld beter inzicht verworven in de financiële logistiek van criminele operaties en ‘worden criminelen geraakt waar het echt zeer doet: in hun portemonnee.’ Echter, de uitdagingen die grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van financieel rechercheren opwerpt bemoeilijken deze strijd. Onderzoek naar grensoverschrijdende politiesamenwerking en de uitdagingen die daarmee gepaard gaan is relatief schaars. Dat type onderzoek richt zich bovendien veelal op klassieke vormen van politiële en justitiële samenwerking en gaat aan financiële facetten van criminaliteit vaak voorbij. Om die lacune op te vullen is het onderzoek “Financieel Rechercheren over de Grens” gestart.

Het is bijna tijd voor de verkiezingen. Voorafgaand worden verkiezingsprogramma’s aan menig meetlatten gelegd, die van het CPB, het SCP, vanuit het oogpunt van rechtsstatelijkheid, duurzaamheid, leefomgevingseffecten en ga zo verder. Vanuit ITEM legden wij de verkiezingsprogramma’s aan de meetlat van Europese en grensoverschrijdende samenwerking en de plannen voor grensregio’s.

Deze blog verscheen op 20 oktober 2025 in de Hofvijver, de nieuwsbrief van het Montesquieu Instituut.

Sinds het Kinderopvangtoeslagenschandaal lijkt de rechtsstaat een van de centrale politieke strijdpunten te zijn. De Staatscommissie rechtsstaat, die naar aanleiding daarvan was ingesteld, overhandigde in de zomer van 2024 haar rapport aan het kabinet-Rutte IV, het parlement en de rechtspraak. Haar rapport droeg de veelzeggende titel ‘De gebroken belofte van de rechtsstaat’. Zij kwam daarin tot het oordeel dat de Nederlandse rechtsstaat was verwaarloosd en deed een aantal voorstellen voor verbetering.

Kort daarna trad het kabinet-Schoof aan. Hoewel zijn regeerprogramma stelde dat het de rechtsstaat wil versterken, had dit kabinet vanuit rechtsstatelijk oogpunt soms hoogst twijfelachtige voornemens. Denk aan het plan om staatsnoodrecht in te zetten om de asielinstroom te beperken. Volgens sommigen illustreerde het aantreden van het kabinet-Schoof zelfs dat de beslissende politieke scheidslijn niet langer lag tussen ‘links’ en ‘rechts’, maar tussen ‘democraten’ (die de rechtsstaat omarmen) en ‘antidemocraten’ (die zich tegen de rechtsstaat keren). Met de verkiezingen in aantocht is het daarom interessant om te bezien hoe de verschillende politieke partijen zich verhouden tot de rechtsstaat. Zijn partijen voornemens om de Nederlandse rechtsstaat te versterken en zo ja, hoe?