Maastrichts Onderzoekscentrum voor Samenleving en Recht

Op donderdag 11 juni 2026 organiseerde MOSaR en bijeenkomst rondom het thema ‘femicide in de Nederlandse rechtspraktijk’. Aanleiding was het onderzoek dat een team van Maastrichtse onderzoekers onder leiding van Laurie Ritzen en Suzan van der Aa in opdracht van het WODC uitvoerden.

De MOSaR-actualiteitenbijeenkomst van 9 april 2026 stond in het teken van de Proeve van een herziening van de Grondwet: Sociale Grondrechten. Na een inleiding van Gijsbert Vonk volgden twee presentaties van promovendi Mark Steijns en Ruben Peetam.

Op 24 maart 2026 verzorgde emeritus hoogleraar Joop van den Berg een lezing onder de titel "Terug naar de pacificatiedemocratie? Coalitievorming in staat en gemeente".

In het kader van de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen organiseerde MOSaR een tweeluik onder de noemer Maastricht Election Series: Local Democracy in Action. We mogen terugkijken op twee zeer geslaagde bijeenkomsten, waaronder een verkiezingsdebat in een volledig gevulde Statenzaal.

Op 26 januari 2026 vond een actualiteitenbijeenkomst van MOSaR plaats rondom het thema ‘rechten voor de natuur’. Aanleiding voor de bijeenkomst was de recente publicatie van het onderzoeksrapport Mogelijkheden om rechten van de natuur vorm te geven in de gemeente Eijsden-Margraten.

Dit is de eerste blog in de nieuwe promovendiblogreeks van het Maastrichts Onderzoekscentrum voor Samenleving en Recht (MOSaR).

Op Chemelot, een van de grootste chemieclusters in Europa, rommelt het al enige tijd. Er zijn grote zorgen over de gezondheid van omwonenden en over de banen van werknemers die werkzaam zijn bij de op Chemelot gevestigde bedrijven. Daarnaast is een noodzakelijke verduurzamingsslag van de chemiesector in volle gang en met behulp van de provincie Limburg en de gemeente Sittard-Geleen wordt er veel geïnvesteerd. Bovendien maken de hoge energiekosten en extra CO2-heffingen de concurrentie binnen Europa lastig, en volgens de directeur van Chemelot zelfs ongelijk, waardoor de op Chemelot gevestigde ondernemingen het zwaar hebben.¹ Met dreigende sluitingen en verplaatsingen van ondernemingen als gevolg, is het niet gek dat het er rommelt.

Deze blog verscheen op 25 augustus 2025 in de Hofvijver, de nieuwbrief van Montesquieu Instituut.

Nadat het kabinet-Schoof op 3 juni zijn ontslag aanbood, verzocht de Koning de overgebleven ministers en staatssecretarissen “te blijven verrichten wat zij in het belang van het Koninkrijk noodzakelijk achten.”

Een dag later maakte minister-president Schoof in de Tweede Kamer duidelijk dat dat verzoek voor hem geen staatsrechtelijke formaliteit is. Hij voelt het als een ‘persoonlijke opdracht’ om met de Kamer te blijven werken aan “onderwerpen die niet kunnen wachten”.

Deze blog verscheen op 20 oktober 2025 in de Hofvijver, de nieuwsbrief van het Montesquieu Instituut.

Sinds het Kinderopvangtoeslagenschandaal lijkt de rechtsstaat een van de centrale politieke strijdpunten te zijn. De Staatscommissie rechtsstaat, die naar aanleiding daarvan was ingesteld, overhandigde in de zomer van 2024 haar rapport aan het kabinet-Rutte IV, het parlement en de rechtspraak. Haar rapport droeg de veelzeggende titel ‘De gebroken belofte van de rechtsstaat’. Zij kwam daarin tot het oordeel dat de Nederlandse rechtsstaat was verwaarloosd en deed een aantal voorstellen voor verbetering.

Kort daarna trad het kabinet-Schoof aan. Hoewel zijn regeerprogramma stelde dat het de rechtsstaat wil versterken, had dit kabinet vanuit rechtsstatelijk oogpunt soms hoogst twijfelachtige voornemens. Denk aan het plan om staatsnoodrecht in te zetten om de asielinstroom te beperken. Volgens sommigen illustreerde het aantreden van het kabinet-Schoof zelfs dat de beslissende politieke scheidslijn niet langer lag tussen ‘links’ en ‘rechts’, maar tussen ‘democraten’ (die de rechtsstaat omarmen) en ‘antidemocraten’ (die zich tegen de rechtsstaat keren). Met de verkiezingen in aantocht is het daarom interessant om te bezien hoe de verschillende politieke partijen zich verhouden tot de rechtsstaat. Zijn partijen voornemens om de Nederlandse rechtsstaat te versterken en zo ja, hoe?

Op woensdag 18 juni organiseerden het Maastrichts Onderzoekscentrum voor Samenleving en Recht (MOSaR) en Maastricht Science in Court (MSIC) een gezamenlijk symposium over de overbevolkingscrisis in het Nederlandse en Belgische gevangeniswezen. 

Deze blog verscheen op 22 januari 2025 op Nederland Rechtsstaat.

Na jaren van een wat sluimerend bestaan in de marge van het politiek-maatschappelijke debat, is het thema onteigening sinds 6 september 2021 weer onverminderd actueel. Op die dag lekten er plannen van het toenmalig demissionaire kabinet-Rutte III om boeren te onteigenen, om zo de stikstofuitstoot te verminderen.