Stef Kremers - de rookvrije Randwyck campus
Het is geen verrassing dat binnen wetenschappelijk onderzoek roken veel aandacht krijgt. Rookpreventie, stoppen met roken en publieke gezondheidsmaatregelen zijn belangrijke manieren om de gezondheid te verbeteren. Roken is immers een van de grootste beïnvloedbare leefstijlfactoren die de gezondheid schaden. Prof. dr. Stef Kremers, vice-decaan van de Faculty of Health, Medicine and Life Sciences, maakt deel uit van de academische gemeenschap die zich inzet om roken terug te dringen. Hij behaalde zijn PhD met onderzoek naar het beginnen met roken, in een periode waarin het hele idee van rookpreventie nog in de kinderschoenen stond.
Van niet-roker naar de eerste sigaret
“Toen we in de jaren negentig de hoge prevalentie van tabaksgebruik onder jongeren zagen, werd een Europees project opgezet dat zich richtte op preventie.” In het kader van dat project behaalde Stef zijn PhD op basis van zijn onderzoek naar het beginnen met roken bij adolescenten. “Ik wilde het proces in kaart brengen waarin een jongere begint met roken. De theoretische modellen uit die tijd gingen ervan uit dat starten met roken een weloverwogen proces is, met duidelijk te onderscheiden motivationele fasen. Mijn onderzoek liet zien dat de werkelijkheid anders is: de zogenoemde ‘beslissing’ om te starten met roken is eerder een reflex of een snelle reactie op een prikkel uit de omgeving. Ik noemde dat ‘de ongeplande rookinitiatie’.”
Een ongeplande actie om te beginnen met roken maakt preventie echter complexer. “Als het proces rationeel en gefaseerd zou verlopen, zouden we interventies daarop kunnen afstemmen. Maar een spontane start betekent dat we sterk moeten leunen op integrale gezondheidsbevordering.” In de afgelopen twintig jaar is gezondheidsvoorlichting op scholen steeds meer ondersteund door beleid, waaronder beperkingen op tabaksgebruik, prijsmaatregelen en tal van lokale en nationale campagnes.
Hedendaagse normen en waarden
Hoewel de kans op het beginnen met roken na de tienerjaren afneemt, blijft Universiteit Maastricht zich inzetten op rookpreventie. “Binnen onze universiteit richten we ons op preventie door een norm te stellen, en die norm bekrachtigen we met beleid dat het gebied beperkt waarbinnen medewerkers en studenten mogen roken.” De norm waar Stef op doelt, verandert in de loop van de tijd. “Ik kan me nog goed herinneren dat docenten en studenten in het klaslokaal rookten, zelfs tijdens mijn studie Gezondheidswetenschappen aan onze faculteit!” Tegenwoordig maken openbare ruimtes gebruik van borden die aangeven dat ze rookvrij zijn. “Wij noemen dit prompts richting gezond gedrag.”
Die prompts zijn nodig, omdat studenten en medewerkers het rookbeleid op Randwyck Campus regelmatig negeren. “Zodra je er aandachtig voor bent, is het onmogelijk om het grote aantal verbodsborden op ons buitenterrein niet te zien. Maar misschien worden mensen er blind voor omdat ze hier dagelijks rondwandelen.” Toch roept Stef iedereen die werkzaam is binnen het gezondheidsveld op om de daad bij het woord te voegen. “Volwassenen spelen als rolmodel een invloedrijke rol in jonge levens. Iets waar de tabaksindustrie zich maar al te goed van bewust is. Denk aan helden die rookten in films en zelfs voormalige Amerikaanse presidenten die het gebruik van sigaretten promootten.”
Schaakspel
Elke zet die de tabaksindustrie 40 tot 50 jaar geleden maakte om roken onder jongeren te promoten, lijkt zich nu te herhalen bij vapen. “Vapes of e-cigarettes werden aanvankelijk in de markt gezet als gezond alternatief voor sigaretten. Daarbij werd hetzelfde gezondheidsnarratief gebruikt als bij de introductie van sigaretten destijds. We weten inmiddels dat dit niet klopt, maar de industrie blijft vapes in allerlei vormen en smaken promoten om een jong publiek aan te trekken en verslaafd te maken. Gelukkig kunnen we decennia aan tabaksonderzoek gebruiken om het onderzoek naar vapes te versnellen.”
De gezondheidsimpuls
Zowel Universiteit Maastricht als MUMC+ zetten zich actief in om roken te voorkomen. Stef ziet, als lid van het Bestuur, kansen om de intensieve samenwerking tussen universiteit en ziekenhuis te benutten om nog meer gezondheidsinterventies door te voeren. “Een gezonde levensstijl wordt steeds belangrijker binnen het zorgtraject van patiënten om beter te herstellen na een operatie. Tegelijkertijd weten we dat productiviteit en academische prestaties verbeteren wanneer er voor medewerkers en studenten gezondere lunches beschikbaar zijn tegen redelijke prijzen, wanneer er ruimtes zijn om te ontspannen en wanneer werkdruk wordt verminderd. Laten we het idee van Healthy Living omarmen, in het belang van het welzijn van onze studenten, medewerkers, patiënten en de inwoners van onze regio.”
We willen staf en studenten aanraden om bij te dragen aan een gezonde campusomgeving door de rookvrije campus te respecteren. Je kan hier het plan raadplegen van onze rookvrije campus.
Tekst: Ruben Beeckman
Fotografie: Jonathan Vos/Joëlle van Wissen
Lees ook
-
Stem ook op UM-hoogleraar Gera Nagelhout als Vrouw in de Media
De Limburgse jury van de Vrouw in de Media Award heeft UM-hoogleraar Gera Nagelhout (CAPHRI) geselecteerd als genomineerde voor de Vrouw in de Media Award 2025. Tot en met 13 februari 2026 kan het publiek nog stemmen via vrouwindemedia.nl .
-
Verhitte tabaksproducten geen veilig alternatief voor sigaretten
Verhitte tabaksproducten, ook wel heated tobacco products (HTP’s) genoemd, zijn geen veilig alternatief voor sigaretten. Dat blijkt uit recent onderzoek van Universiteit Maastricht en het RIVM. Deze HTP's worden evenwel vaak gepresenteerd als minder schadelijk alternatief.
-
Kazem Banihashem – onderwijstechnoloog en docent in AI in het onderwijs
Kazem is recent gestart bij SHE als onderzoeker op het gebied van AI in het onderwijs en als docent binnen het MHPE-programma. Daarnaast werkt hij als trainer AI in het onderwijs voor de vakgroep Onderwijsontwikkeling en -onderzoek.
