Laat de stadsschimmels galmen door het rhizoom! Over gezondheid in de stad

Wat weten we nu eigenlijk van gezondheid in de stad? Kennis die daarover is opgedaan sinds het begin van de 19^e eeuw groeit nog steeds, maar blijft hangen aan de randen van de wetenschap en lokale politiek. Maar erger nog: als we al iets van stadsgezondheid weten, dan gaat het over de gezondheid van mensen, de verschillen van die mensengezondheid tussen buurten en soms zelfs straten, en over hoe mensen hun stad beter zouden kunnen ontwerpen en gebruiken om welzijn te optimaliseren. Deze lezing beoogt weg te stappen van een dergelijk ‘antropocentrisch’ naar een veel belangrijker ‘ecocentrisch’ perspectief. We moeten, voor een optimale stadsgezondheid, naar ons (stads)ecosysteem in al haar complexiteit kijken. En luisteren. We moeten de schimmels van de stad laten spreken.

Evelyne de Leeuw begon in 1981 aan een studie Gezondheidswetenschappen aan de Rijksuniversiteit Limburg omdat ze niet wilde deugen. Maastricht en probleemgestuurd onderwijs bleken een warm bedje om haar nieuwsgierigheid te voeden en stimuleren. Aan het eind van de studie, in 1985, besloot ze om eens te kijken hoe ‘echt’ gezondheidswetenschappelijk onderwijs er uit zag. Ze vertrok naar de School of Public Health van de University of California in Berkeley. Na terugkomst was de reiskoorts niet meer te stelpen. Ze werd verkozen tot Secretaris-Generaal van ASPHER (de Association of Schools of Public Health in the European Region) and zette het World Health Organization Collaborating Centre for Research on Healthy Cities op. Ze bezocht tientallen gezondheidsopleiding en honderden steden in die functie tot ze in 2000 vertrok naar Denemarken om daar zélf maar eens een ‘evidence-based’ and ‘problem-oriented’ School of Public Health op te zetten. Daarna volgden nog hoogleraarsbenoemingen aan drie Australische universiteiten. In het voorjaar van 2023 vond ze het welletjes en ging met pensioen, om vervolgens tot een nieuwe post in Québec (aan de Université de Montréal) beroepen te worden. Daar leidt ze nu een ‘Canada Excellence in Research Chair’ die wil begrijpen – en daarmee veranderen – wat de governance van alle gezondheidssystem in steden is. En met ‘alle’ bedoelen ze daar ook ‘alle’ systemen: spiritueel, ecologisch, microbiotisch, infrastructureel, en ja, ook die van mensen.


De Catharina Pijls Lezing wordt gehouden ter nagedachtenis aan - en ter ere van - de Geleense apotheker Catharina Pijls (1909-1993). Zij was maatschappelijk zeer betrokken en ervan overtuigd dat er voor het bevorderen van de publieke gezondheid meer nodig is dan goed geschoolde dokteren en de beschikbaarheid van medicijnen. De lezing wordt mogelijk gemaakt door de Stichting Catharina Pijls die in het leven is geroepen om meer aandacht te vragen voor onderwijs en onderzoek binnen de gezondheidswetenschappen.

Catharina Pijls prijzen
Voorafgaand aan de lezing reikt de Stichting haar tweejaarlijkse landelijke Proefschriftprijs uit. Met deze prijs wordt uitzonderlijk werk door wetenschappelijke onderzoekers op het gebied van de gezondheidswetenschappen bekroond en verder gestimuleerd. Daarnaast is er de Aanmoedigingsprijs voor een excellente afstudeerscriptie door een recent afgestudeerde student in het domein gezondheidswetenschappen van de Universiteit Maastricht.