Extra zakken in de doktersjas

17 juni 2026

Het Raamplan Artsopleiding 2020 beschrijft de meest recente kerncompetenties die geneeskundestudenten nodig hebben om de (toekomstige) uitdagingen in de gezondheidszorg het hoofd te bieden. Elke medische faculteit past haar curriculum aan op basis van dit kader. In de afgelopen herzieningen zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid, preventie en gezondheidsbevordering steeds belangrijker geworden vanwege de welbekende druk op het zorgstelsel. Deze herziening kan indruisen tegen de huidige gang van zaken in geneeskunde, waarin artsen voornamelijk individuele zorg verlenen aan zieke patiënten.

Daarom heeft Universiteit Maastricht, sinds haar oprichting een innovator op het gebied van gezondheidsonderwijs, de eerste stage in Nederland geïmplementeerd waarbij studenten acht weken lang in een team binnen een maatschappelijke of gezondheidsorganisatie werken, zonder hun doktersjas.

Buiten de lijnen denken

Emmaline Brouwer, Elianne Moene en Marion van Lierop maken deel uit van de onderwijsplanningsgroep die drie jaar geleden het verplichte keuzeonderwijs Gezondheid, Preventie en Samenleving (GPS) heeft opgezet. De groep ervaart dat de feedback van studenten nu verschuift van twijfels over de waarde van het keuzeonderwijs naar het besef dat dit betere artsen van hen maakt.

“De eerste reactie van een geneeskundestudent op bijvoorbeeld ademhalingsproblemen bij een patiënt kan zijn om de patiënt te adviseren te stoppen met roken. Na het keuzeonderwijs GPS worden ook andere maatschappelijke determinanten van gezondheid, zoals de woonsituatie en de kans op blootstelling aan schimmel, belangrijke factoren. De eerste reactie legt de verantwoordelijkheid bij de patiënt, de tweede houdt rekening met systemische kwesties.” Dit is slechts één van de voorbeelden die aantonen hoe het keuzeonderwijs onze toekomstige artsen verrijkt door een maatschappelijk perspectief op individuele zorg te bieden. “Natuurlijk hebben afdelingen binnen het ziekenhuis ook oog voor maatschappelijke kwesties. Maar we hebben ervoor gekozen om onze studenten onder te dompelen in organisaties die verband houden met gezondheidszorg, vooral buiten de muren van het ziekenhuis, waarmee ze later in hun professionele carrière ook zullen moeten samenwerken.”

Sociale determinanten van gezondheid

Het Raamplan vormde de inspiratie voor deze herziening. De onderwijsplanningsgroep heeft daarop ingespeeld door een verplicht keuzeonderwijs van 8 weken voor alle masterstudenten in te voeren. “De masteropleiding Geneeskunde bestaat uit 120 weken stage, waarvan 18 weken zijn gereserveerd voor extramurale activiteiten: de stage in huisartsgeneeskunde, sociale geneeskunde en psychiatrie. En nu heeft elke student 8 weken extra voor GPS. We noemen het een keuzeonderwijs omdat studenten kunnen kiezen uit het aanbod van onze faculteit aan organisaties, in het binnen- of buitenland, of zelf een werkplek kunnen regelen. Studenten hebben keuzevrijheid, maar het moet een werkplek zijn waarin ze de competentiedoelen voor GPS halen.” Tijdens het keuzeonderwijs brengen studenten vier dagen per week door op de werkplek en besteden ze één dag aan het werken aan opdrachten of aan het bijwonen van onderwijsactiviteiten aan de universiteit om te reflecteren en hun ervaringen met hun medestudenten te delen.

Het doel van dit keuzeonderwijs is om de student kennis te laten maken met een organisatie waar geen rechtstreekse patiëntenzorg wordt verleend. “Bijvoorbeeld door te werken aan preventieve maatregelen binnen een gemeente of aan beleidswerk voor een ziekenhuis of een organisatie zoals Artsen zonder Grenzen.” Of in het geval van Elianne Moene, lid van de planningsgroep en momenteel bezig met haar masteropleiding, een huisartsenpraktijk gericht op complexe zorg voor thuislozen in Amsterdam: “Ik onderzocht de verschillende gezondheidsdeterminanten voor thuislozen en hielp mee met het schrijven van een subsidieaanvraag voor preventieve voetverzorging, afgestemd op deze doelgroep.” Zelfs nadat haar keuzeonderwijs was afgelopen, bleef Elianne betrokken bij de organisatie.

Voordelen voor organisaties

Het is niet altijd eenvoudig om een organisatie te vinden waar een geneeskundestudent een volwaardig lid van het team kan zijn. “Organisaties zijn soms terughoudend omdat ze niet weten hoe ze een geneeskundestudent moeten beoordelen op hun medische kennis. Maar dat is niet wat we van hen vragen: we beoordelen de student niet op de traditionele manier. Competenties zoals interprofessionele samenwerking, communicatie of het pleiten voor gezondheidsbevordering zijn ook belangrijke vaardigheden die deel uitmaken van de beoordeling van de student. En dat is iets wat door de organisatie kan worden geëvalueerd.”

De organisatie heeft ook voordeel van de aanwezigheid van een masterstudent in hun team: “Onze studenten brengen een medisch en analytisch perspectief op academisch niveau mee, waar de organisatie bij haar projecten gebruik van kan maken. Anderzijds willen sommige organisaties graag aan toekomstige artsen laten zien wat ze precies doen, om zo de samenwerking te verbeteren.”