Onderzoek naar Romeinse spelsteen genomineerd voor Quest publieksprijs
In februari 2026 werd een in Heerlen gevonden Romeinse steen wereldnieuws omdat wetenschappelijk onderzoek liet zien dat het om een echt bordspel ging. Nu is dit onderzoek een van de vijf kandidaten voor de Quest publieksprijs. Help ons winnen en stem!
Wat hield het onderzoek in?
In het depot van Het Romeins Museum ligt al lange tijd een bijzonder stuk kalksteen, afkomstig uit een Franse groeve en gevonden in de buurt van het Romeinse badhuis in Heerlen. In het oppervlak zijn lijnen gekrast. In dezelfde omgeving kwamen ook talloze spelsteentjes tevoorschijn uit opgravingen, gemaakt van glas, been en keramiek. Vandaar het vermoeden dat het om een spelsteen gaat. Walter Crist, destijds werkzaam bij het Department of Advanced Computing Sciences van de Universiteit Maastricht, onderzocht de steen samen met zijn collega’s in Maastricht en Heerlen. Ze ontdekten dat de slijtage op de steen precies op de plekken zit waar je je pion zou schuiven. Dit wees op een patroon dat past bij intensief spelgebruik.
Om die sporen beter te begrijpen, maakte Luk van Goor van restauratieatelier Restaura ze met zeer gedetailleerde 3D-scans beter zichtbaar. Zo kwamen subtiele verschillen aan het licht: sommige lijnen zijn net iets dieper ingesleten dan andere. Dit is een duidelijk teken dat bepaalde zetten vaker werden gebruikt. Ook de fraai afgewerkte randen wijzen erop dat dit een bewust eindproduct was en niet bijvoorbeeld een bouwsteen.
De volgende stap was misschien wel de meest vernieuwende. Onderzoekers in Maastricht gebruikten kunstmatige intelligentie om mogelijke spelregels te reconstrueren en dat lukte!
