Hoe voorkom je dat mensen ziek worden door klimaatverandering?
De rode draad die door het werk van Hafez Ismaïli M’hamdi loopt, is rechtvaardigheid. Ook binnen klimaatverandering is dat een belangrijk onderwerp. De mensen die het minst aandeel daarin hebben, zijn namelijk het meest kwetsbaar. Hoe voorkomen we dat mensen ziek of zieker worden door de gevolgen van klimaatverandering? Als wetenschappelijk coördinator van het nieuwe Climate Health Institute richt Hafez zich op die vraag.
Hafez is ethicus en werkt sinds januari 2024 op de afdeling Health, Ethics & Society binnen de Faculty of Health, Medicine and Life Sciences (FHML). “Mijn werk is breed: het gaat van onderzoek naar wat je wel en niet mag doen met cellen in het lab, tot aan volksgezondheidsvraagstukken. Wat ik een heel belangrijk en relevant onderwerp vind, is rechtvaardigheid: kijken hoe je onderzoek en beleid organiseert zodat de lusten en lasten eerlijk verdeeld worden.”
“Bij klimaat en gezondheid speelt rechtvaardigheid ook een belangrijke rol, omdat de grootste gezondheidslasten als gevolg van klimaatverandering terechtkomen bij de mensen die het meest kwetsbaar zijn en die eigenlijk het minst aandeel hebben aan die klimaatverandering. Daarom ben ik ook betrokken geraakt bij het initiatief binnen FHML om klimaat en gezondheid structureel aandacht te geven. Dat heeft uiteindelijk geleid tot de oprichting van een nieuw onderzoeksinstituut: Climate Health Institute, met mij als wetenschappelijk coördinator.”
We willen voorrang geven aan de mensen die het slechtst uitgerust zijn en de meeste risico’s lopen.
Klimaatverandering
De missie van het nieuwe instituut is om de gevolgen van klimaatverandering op de gezondheid te onderzoeken. “We kijken naar de nadelige gezondheidseffecten van klimaatverandering en willen voorkomen dat mensen daar ziek of zieker door worden”, legt Hafez uit. “Onderzoek staat centraal, maar het dient wel een maatschappelijk doel. We stellen ons als instituut dienstbaar op voor de samenleving, en dat vind ik heel mooi.”
“Climate Health Institute heeft drie onderzoeksthema’s: hitte, water en lucht. Per thema hebben we geformuleerd welke gezondheidsuitdagingen daar op het spel staan. Vanuit de verschillende onderzoeksinstituten binnen FHML hebben we mensen geselecteerd om in multidisciplinaire teams samen te werken. Zij denken na over de biomedische, sociale en normatieve vragen die spelen op het betreffende thema. Wat voor onderzoek willen ze doen en wat levert dat op voor mensen die nu risico lopen? Momenteel zijn we de projectideeën aan het aanscherpen met de team, om zo snel mogelijk echt aan de slag te kunnen.”
Fijnstof
“Wat ons instituut uniek maakt, is dat we ons richten op meer dan fundamenteel biomedisch onderzoek. We zijn niet alleen maar benieuwd naar de hoeveelheid fijnstof in de lucht en hoe dat invloed heeft op de luchtwegen. We zijn ook niet alleen maar bezig met het bestuderen van organen, weefsels of patiënten. Dat is allemaal belangrijk, maar we kijken ook naar sociale aspecten. Welke groepen zijn het meest kwetsbaar, welke behandelingen of interventies zijn ook in hun ogen wenselijk? En wat zijn hun behoeften als het gaat om luchtkwaliteit en bescherming tegen hitte en wateroverlast? Het is dus niet dat de wetenschapper het probleem van de burger komt oplossen, maar burgers, patiënten en cliënten die meedenken over wat het probleem is, wat er op het spel staat en hoe we samen de schadelijke effecten tegen kunnen gaan.”
De grootste lasten
“We besteden ook extra aandacht aan de mensen die het meest kwetsbaar zijn, omdat het oneerlijk is dat zij de grootste lasten dragen. Dit zijn ook de mensen die in de minst gunstige omstandigheden werken, het minste inkomen hebben, het kleinste sociale netwerk hebben dat bepaalde zaken kan opvangen, het vaakst aan wegen wonen met de meeste uitlaatgassen en fijnstof en waar de minste bomen voor schaduw zijn. Het is een soort optelsom van klimaatgerelateerde risicofactoren. Als we als instituut echt dienstbaar willen zijn aan de samenleving en in het bijzonder aan de regio, vinden we ook dat we regionale problemen moeten aanpakken. Hierbij willen we voorrang geven aan de mensen die het slechtst uitgerust zijn en de meeste risico’s lopen.”
Ik denk dat studenten veel relevante kennis hebben, dus we kijken op welke manier we die kunnen inzetten.
Prangende vragen
“Klimaat en klimaatverandering zijn ontzettend belangrijke thema’s, dus willen wij deze een plek geven in het onderwijs en bij professionals die afgestudeerd zijn. Het idee is niet ‘wij komen jullie studenten wel even vertellen hoe het zit’, we willen mét elkaar leren. Aan de ene kant willen we studenten voeden met het onderzoek dat gedaan wordt, en in het bijzonder het onderzoek dat wij doen. Tegelijkertijd zijn wij ook heel benieuwd naar wat er bij studenten speelt rondom deze thema’s, waar hun meest prangende vragen zitten, zodat we die ook mee kunnen nemen in onze onderzoeken. Ik denk dat studenten veel relevante kennis hebben, dus we kijken op welke manier we die kunnen inzetten. We willen een interactieve, gelijkwaardige benadering van onderwijs, wat denk ik goed past bij de onderwijsfilosofie van Universiteit Maastricht en FHML. Studenten zijn geen lege hulzen die je vult met informatie, maar gelijkwaardige gesprekspartners voor onderzoekers en onderwijzers.”
Verschil maken
Wat wil Hafez over vijf jaar bereikt hebben met Climate Health Institute? “Dat ons onderzoek heeft geleid tot behandelingen voor klimaatgerelateerde gezondheidsproblemen”, zegt hij. “Dus hopelijk beter snappen wat het effect is van fijnstof op de longen of wat hitte doet met je hart en bloedvaten, en daar behandelingen in het ziekenhuis op aanpassen. Ook hopen we op andere manieren impact te maken op de gezondheid. Bijvoorbeeld met makkelijk toegankelijke locaties voor ouderen tijdens een hittegolf, of met waarschuwingssystemen om in kaart te brengen waar risico’s zijn op overstromingen of andere wateroverlast. Het duurt nu eenmaal even voor je echt kwantitatieve gezondheidswinst in kaart kunt brengen, maar zo’n locatie, systeem of aangepaste behandeling levert dat wel op. Kortom, op de lange termijn willen we laten zien dat we echt een verschil hebben gemaakt in de gezondheid, met name voor de meest kwetsbare groep. En tot die tijd willen we laten zien wat we doen om dat daadwerkelijk te bereiken.”
Tekst en beeld: Joëlle van Wissen