Doe mee aan de UM dialogen over academische vrijheid
Eind mei 2025 publiceerden de rectoren van de Nederlandse universiteiten een verklaring waarin ze schreven over de druk op de academische vrijheid, niet alleen in het buitenland, maar ook in Nederland. Het gaat om polariserende gesprekken op de campussen, protesten en controversiële onderwerpen die worden vermeden.
De rectoren kondigden een brede dialoog over academische vrijheid aan, op en rond alle universiteiten: “Niet om het beleefd met elkaar eens te zijn, maar juist om het oneens te kunnen zijn zonder dat het gesprek vastloopt. Om te onderzoeken hoe we tegenstrijdige overtuigingen en maatschappelijke druk kunnen verdragen zonder de vrijheid op te offeren.”
In haar toespraak tijdens de Dies Natalis eerder dit jaar verwees collegevoorzitter Pamela Habibović, op dat moment rector, hiernaar als volgt: “We moeten trouw blijven aan academische waarden — van vrijheid tot verantwoordelijkheid en integriteit. Voor de meesten van jullie spreekt dat voor zich — en toch moet het gezegd worden! Want deze academische waarden worden nu misschien meer dan ooit in de afgelopen 50 jaar aangevallen. (…) We moeten en we kunnen deze uitdagingen aangaan in de door hard werk verworven geest van veerkracht en openheid die ons maakt wie we zijn.”
Dit benadrukt het belang van een echte dialoog. Wij nodigen de UM-gemeenschap uit om deel te nemen aan de dialogen over drie verschillende onderwerpen met betrekking tot academische vrijheid (zie hieronder). We streven er met name naar om ook docenten, onderzoekers, ondersteunend personeel en studenten te betrekken die nog niet actief deelnemen aan debatten, protesten of activisme, maar die wel ook betrokken leden van onze gemeenschap zijn en zich afvragen hoe ze met deze nieuwe realiteit moeten omgaan.
Waarom dialogen?
De dialogen scheppen een ruimte voor kritische uitwisseling, gebaseerd op wederzijdse erkenning en respect. Een ruimte waar mensen samen ideeën verkennen in plaats van debatteren of elkaar proberen te overtuigen. Het doel is het bereiken van gedeeld begrip en collectief inzicht. Het gaat om luisteren om te begrijpen, iedereen respecteren, nieuwsgierig blijven, oordeel uitstellen en echte gedachten en ervaringen delen. De intentie van de dialogen is een veilige ruimte te bieden voor verschillende meningen.
Het doel en de resultaten
Het doel is de dialoog zelf, verbinden, delen en verkennen. We willen echter de verschillende ideeën, gevoelens en meningen over de onderwerpen verzamelen om te delen met het College van Bestuur. In een afsluitend panel op maandag 8 juni zal het College van Bestuur gevraagd worden om te reflecteren op de inzichten die we uit de dialogen hebben opgehaald.
Deze dialogen over academische vrijheid creëren ruimte om grenzen en spanningen bespreekbaar te maken en dragen bij aan wederzijds begrip. Ze moedigen studenten en medewerkers aan om ideeën vrij te verkennen, te delen en kritisch te bespreken.
In de dialogen die door Omnium worden georganiseerd, staat luisteren centraal. De opzet en professionele begeleiding zorgen ervoor dat gesprekken respectvol verlopen en dat iedereen de kans krijgt om gehoord te worden. Door verschillende perspectieven te horen, kunnen meer begrip en respect voor elkaar ontstaan.
We zien deze reeks als de start van meer dialogen over belangrijke waarden van onze academische gemeenschap.
Wil je meedoen?
Ben je nieuwsgierig naar wat anderen te zeggen hebben over academische vrijheid? Wil je deelnemen aan een open discussie in een kleine groep waarin je je mening kunt delen volgens de regels van de dialoog en onder begeleiding van een ervaren moderator? Sta je open om te luisteren en te delen? Dan nodigen we je uit om hieronder te registreren.
Registratie en selectie
Deze dialogen staan open voor de hele UM-gemeenschap. We willen een diverse groep deelnemers, dat wil zeggen van verschillende faculteiten en servicecentra, medewerkers en studenten en met verschillende inzichten. Bij grote belangstelling kunnen we een selectie maken of organiseren we meer sessies zodat meer leden van de UM-gemeenschap kunnen deelnemen. Het is mogelijk om je in te schrijven voor een of meerdere dialogen, maar opnieuw, op basis van het bovenstaande kunnen we een selectie maken. We willen dat zoveel mogelijk verschillende stemmen gehoord worden.
Drie dialogen
De centrale vraag voor alle drie de dialogen is: ‘Wat is de publieke rol van onze universiteit in een tijd waarin de academische vrijheid onder druk staat?’ Maar in elke dialoog willen we ons concentreren op één van de aspecten die druk uitoefenen op de academische vrijheid.
Verschillen, tegenstellingen en co-existentie – De spanning tussen sociale veiligheid en intellectuele vrijheid: omgaan met gevoelige onderwerpen in onderzoek en onderwijs
Woensdag 1 april
Meeting Space XL Social Hub, Sphinxcour 9, Maastricht
16.00-18.00 uur (Nederlands)
19.00-21.00 uur (Engels)
De universiteit zou een plek moeten zijn waar ideeën vrij kunnen stromen. Maar hoe vrij is de academische discussie vandaag de dag? In deze dialoog bekijken we situaties op de werkvloer en in de onderwijsruimte en onderzoeken we de spanningen tussen academische vrijheid en sociale veiligheid. Wie beslist wat 'te gevoelig' is en mag worden onderwezen, besproken of uitgedaagd? Is er ruimte voor verschillende meningen en kunnen we daar respectvol over praten? Hoe gaan we om met onderwerpen die als kwetsend of confronterend kunnen worden ervaren? Moeten we een veilige leeromgeving creëren tijdens het bespreken van controversiële onderwerpen, en hoe kunnen we dat doen? Hoe ga je om met politieke druk of publieke verontwaardiging rond onderzoek? Welke rol spelen universiteiten bij het beschermen van onderzoekers die controversiële resultaten publiceren?
Grenzen van betrokkenheid – balans tussen academische vrijheid, maatschappelijke verantwoordelijkheid, activisme en protesten
Woensdag 22 april
Meeting Space XL Social Hub, Sphinxcour 9, Maastricht
16.00-18.00 uur (Engels) Meld je aan
19.00-21.00 uur (Engels) Meld je aan
Wanneer we onrecht zien of ervaren, voelen sommigen van ons zich machteloos, terwijl anderen de behoefte voelen om zich uit te spreken of te protesteren. Is dit een kwestie van vrije meningsuiting of ook onderdeel van academische vrijheid? Wat is het verschil tussen academische vrijheid en de vrijheid van een academicus om zich uit te spreken over kwesties? Voel je als academicus een morele verplichting om je uit te spreken tegen sociale onrechtvaardigheden? Is neutraliteit in de wetenschap een ideaal of een illusie? Hoe zouden universiteiten academische vrijheid, burgerlijke betrokkenheid en institutionele verantwoordelijkheden in evenwicht moeten brengen? Hoe kan een universiteit veiligheid waarborgen zonder de vrije meningsuiting te onderdrukken? Moet een universiteit neutraal blijven in politieke conflicten?
Kennis, veiligheid en samenwerking - autonomie van de universiteit onder geopolitieke druk: vrijheid in internationale samenwerking
Woensdag 20 mei
Meeting Space XL Social Hub, Sphinxcour 9, Maastricht
16.00-18.00 uur (Nederlands) Meld je aan
19.00-21.00 uur (Engels) Meld je aan
Er is een sterke oproep van sommige leden van de academische gemeenschap om de samenwerking met bepaalde (internationale) partners te stoppen. De UM zet zich in om ervoor te zorgen dat het onderzoek, onderwijs en de samenwerkingen veilig en verantwoordelijk worden uitgevoerd, in lijn met de institutionele waarden. Om te bepalen of een voorgesteld partnerschap of project voldoende veilig is en voldoet aan de normen en verwachtingen van de UM, hebben we beoordelingskaders opgesteld voor drie domeinen: kennisveiligheid, mensenrechten en een fossielvrije samenleving. Terwijl sommige leden van de universiteitsgemeenschap pleiten voor aanvullende maatregelen, hebben anderen vragen gesteld over hoe dergelijke benaderingen kunnen samengaan met principes van academische vrijheid. Hoe moeten universiteiten hun morele verantwoordelijkheden beoordelen bij het overwegen van samenwerking met partners die opereren binnen of verbonden zijn aan regimes die geassocieerd worden met schendingen van mensenrechten? Hoe gaan we om met partners uit landen waar academische vrijheid beperkt is? Hoe weeg je open kennisdeling af tegen de risico's van misbruik? Zetten geopolitieke ontwikkelingen extra druk op academische vrijheid en hoe bereiden we ons daarop voor? Hoe reageer je als financiering afhankelijk wordt van politieke voorwaarden?
Moderator en hosts
Harry Hummels is de moderator van de dialogen, met ruime ervaring in het bespreekbaar maken van gevoelige onderwerpen. Hij is hoogleraar ethiek, organisaties en samenleving aan de Universiteit Maastricht en fellow van het European Centre for Corporate Engagement (ECCE). Daarnaast is hij emeritus hoogleraar sociaal ondernemerschap aan de Universiteit Utrecht. Bijna twintig jaar lang bekleedde hij leidinggevende functies in de financiële sector en was hij senior adviseur van de uitvoerend directeur van het United Nations Office of Project Services (UNOPS). Momenteel zit hij in verschillende besturen en adviescommissies. Hij doet onderzoek en publiceert over ethiek, Agape, sociaal ondernemerschap, Impact Investing, verantwoord beleggen, maatschappelijke verantwoordelijkheid en filosofie van werk. Harry heeft daarnaast twee kookboeken gepubliceerd.
Voor elke dialoog is er een host uit de UM-gemeenschap die de dialoog zal openen met enkele gedachten over het onderwerp.
- Dialoog 1: Jan Smits, rector magnificus ad interim en hoogleraar privaatrecht
- Dialoog 2: Philip Vergauwen, persoonlijk hoogleraar Business, Engineering and Science for integrated impact, School of Business and Economics en Faculty of Science and Engineering
- Dialoog 3: Sophie Vanhoonacker, hoogleraar bestuurskunde en Jean Monnet hoogleraar, Faculty of Arts and Social Sciences