MOSaR-symposium 2026 - Ondermijning: verschillende perspectieven op een veelzijdig thema

Programma

Het begrip ondermijning wordt van oudsher vooral geassocieerd met het strafrecht en de georganiseerde criminaliteit. Maar ondermijning kent vele gezichten en laat zich niet eenvoudig afbakenen. Dat werd direct duidelijk tijdens de openingsbijdrage van Raymond Schlössels, die stilstond bij de verschillende definities en verschijningsvormen van ondermijning. Aan de hand van twee actuele feitencomplexen illustreerde hij hoe uiteenlopend de situaties zijn waarin het begrip ondermijning zou kunnen worden gebruikt. Zo besprak hij de gebeurtenissen in Overasselt en daartegenover plaatste hij een kwestie van mogelijke belangenverstrengeling binnen het gemeentebestuur van Wijlre waarbij de bestuurlijke integriteit op het spel stond. 

Vervolgens bespraken Hans Nelen en Roland Moerland het fenomeen vanuit criminologisch perspectief. Ook binnen de criminologie blijkt het begrip niet eenvoudig af te bakenen. Zo wordt ondermijning soms in verband gebracht met de verwevenheid van de boven- en onderwereld maar wordt het ook wel eens gebruikt in de context van georganiseerde (drugs)criminaliteit. Daarmee werd opnieuw duidelijk dat aan het begrip, ook binnen een specifiek rechtsgebied, uiteenlopende betekenissen worden toegekend. 

Nadine Gorissen en Heleen Moonen gaven vervolgens toelichting op het begrip ondermijning vanuit het belastingrecht. Daarbij stonden zij eerst stil bij de rol die de belastingdienst kan spelen in de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Vervolgens draaiden zij het perspectief om: niet de belastingdienst als poortwachter tegen ondermijning, maar als organisatie die zelf kwetsbaar is voor ondermijnende invloeden. Centraal stond daarbij hoe de weerbaarheid van de organisatie en haar medewerkers is versterkt met als doel te voorkomen dat medewerkers vatbaar zijn om betrokken te raken bij criminele netwerken of andere ondermijnende activiteiten.

Tot slot ging Eva van Vugt in op het thema ondermijning vanuit staatsrechtelijk perspectief. Waar ondermijning doorgaans wordt geassocieerd met bedreigingen van buitenaf, richtte zij ook de aandacht op de mogelijkheid dat het handelen van democratisch gelegitimeerde instituties zelf op gespannen voet kan komen te staan met de beginselen van de democratische rechtsstaat. Daarmee werd het begrip ondermijning wederom vanuit een geheel andere invalshoek benaderd. 

De middag werd afgesloten met een levendige plenaire discussie, waarin zowel het publiek als de sprekers met elkaar van gedachten wisselden over de verschillende perspectieven op ondermijning. De uiteenlopende bijdrages boden stof tot nadenken en onderstreepten weer eens de meerwaarde van een rechtsgebiedoverstijgende benadering. Tijdens de aansluitende borrel was er gelegenheid om de gesprekken in informele sfeer voort te zetten. 

Het Maastrichts Onderzoekscentrum voor Samenleving en Recht (MOSaR) is een rechtsgebiedoverstijgend onderzoekscentrum van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid waarin relevant onderzoek voor de Nederlandse rechtsorde samenkomt. Klik hier voor meer informatie.