Secties
Vooraf
Bij de capaciteitsgroep Metajuridica zijn vakken ondergebracht waarin de geldende rechtsregels mede bestudeerd worden vanuit niet-juridische disciplines. Centraal staat bijvoorbeeld de vraag naar de historische en maatschappelijke achtergronden en functies van regelgeving (rechtshistorische en maatschappijwetenschappelijke bestudering van het recht) dan wel, de vraag hoe het recht zou moeten zijn vanuit het gezichtspunt van rationaliteit (rechtstheorie) dan wel van de sociale en politieke moraal (rechtsfilosofie). Het gaat dus steeds om vakken waarin vragen over recht worden gesteld vanuit disciplines die in andere faculteiten worden gedoceerd (de psychologie, de sociologie, de economie, de politieke en de bestuurswetenschappen, de historische wetenschappen en de filosofie).
Van al deze varianten van Metajuridica, die in de capaciteitsgroep zowel in het onderwijs als het onderzoek vertegenwoordigd zijn, wordt hieronder in een korte presentatie voorzien. In het algemeen kan worden gezegd dat de Metajuridica voorziet in de brede intellectuele en sociaal-culturele basis voor het juridisch denken. Het gaat om vakken die aantrekkelijk zijn voor al diegenen die niet alleen geïnteresseerd zijn in de vraag waarom het recht nu (toevallig) zus of zo in elkaar zit, maar die meer willen weten over het functioneren van het recht in de maatschappelijke realiteit of die geboeid zijn door de vraag hoe je overtuigend kunt redeneren in het recht en op welke diepere lagen van rechtvaardiging van rechtregels je daarbij een beroep kunt doen.
Rechtsgeschiedenis
Algemeen
Rechtsgeschiedenis heeft tot doel het verschaffen van inzicht in de wordingsgeschiedenis van ons huidige recht. Rechtshistorische kennis leidt tot een beter begrip van dit recht. Binnen de rechtsgeschiedenis kan men, in onderwijs en in wetenschap, een groot aantal chronologische en thematische invalshoeken onderscheiden, zoals Romeins recht, receptiegeschiedenis, geschiedenis van het publiekrecht, strafrechtsgeschiedenis en lokale en regionale rechtsgeschiedenis.
Bestudering van deze onderwerpen brengt met zich, dat men over de (huidige) landsgrenzen heen dient te kijken. Beoefening van de rechtsgeschiedenis is daarmee niet alleen ‘nuttig’, maar zelfs van levensbelang voor juristen die zich gaan bewegen op een markt die meer en meer wordt beheerst door regelgeving vanuit Brussel. En dit geldt niet alleen voor de studenten van de European Law School, maar juist ook voor studenten Nederlands Recht, die in hun beroepsuitoefening veelvuldig zullen worden geconfronteerd met recht uit Europa en van daarbuiten. Mede daarom wordt in Maastricht veel aandacht besteed aan rechtshistorisch onderwijs.
Onderwijs
De Sectie verzorgt rechtshistorisch onderwijs in de Bachelor Nederlands Recht, Fiscaal Recht en European Law School. In de eerste plaats is er het eerstejaarsblok Rechtsgeschiedenis/Legal History. In de tweede plaats komt de rechtsgeschiedenis aan bod in de vorm van colleges die verspreid over de blokken van de bachelorsfase worden aangeboden (wisselende onderwerpen). Bovendien verzorgt de Sectie onderwijs in de geschiedenis van het publiekrecht in het blok Europees en Internationaal Recht/European and International Law en van het privaatrecht in het blok Comparative Contract Law. Daarnaast bevat het blok Metajuridica een zware rechtshistorische component. Bovendien verzorgt de sectie het keuzevak Comparative Civil Procedure, waarin ook de geschiedenis van het burgerlijk procesrecht in Europa aan bod komt. De geschiedenis van het burgerlijk procesrecht is o.a. van belang in het kader van voorstellen om te komen tot harmonisering van procesrecht in de Europese Unie. Harmonisering kan worden vereenvoudigd indien men zich ervan bewust is in welke mate de verschillende procesrechten in Europa aan elkaar verwant zijn. Het blok biedt tevens een inleiding in het burgerlijk procesrecht van Engeland en Wales, Duitsland en Frankrijk. Voor elke student die een carrière in de praktijk ambieert, is dit blok een aanrader.
Onderzoek
De Sectie rechtsgeschiedenis verricht onderzoek in het kader van de Onderzoeksschool Ius Commune (onder andere in het programma Grondslagen en Beginselen van Burgerlijk Procesrecht in Europa).
Politieke filosofie, rechtstheorie en -filosofie
Het onderwijsprogramma voorziet in gelijknamige keuzevakken. De politieke filosofie houdt zich bezig met de vraag naar de rechtvaardiging van de staat in relatie tot zijn burgers en tot andere staten en hun onderdanen. In de bachelor-fase komt de politieke filosofie aan bod in de blokken Metajuridica en States, Markets & European Integration. De politieke filosofie vormt mede de grondslag van de filosofie van het publieke recht, het recht betreffende de staatsinrichting en de relatie overheid-burger. De rechtsfilosofie houdt zich echter ook bezig met de grondslagen van de rechtsregels tussen de burgers onderling, het zogenaamde privaatrecht, alsmede met de relatie tussen privaat- en publiekrecht. Een vraag voor de politieke filosofie is bijvoorbeeld waarom de volksdemocratie (democratie met algemeen kiesrecht met een parlement als het hoogste gezagsorgaan) als politiek stelsel ‘rechtvaardiger’ is dan ondemocratische stelsels. Dit is voor de meesten van ons vanzelfsprekend, omdat we erin zijn opgegroeid. Maar als dat werkelijk zo vanzelfsprekend is, waarom zijn er dan zoveel aarzelingen om het Europese parlement een even machtige positie te geven als de nationale parlementen? Kennelijk zijn velen beducht voor hun nationale belang. Maar waarom is het op nationaal niveau dan wel zo vanzelfsprekend dat het parlement zoveel te vertellen heeft? Hoever moet die macht eigenlijk gaan? Mag het parlement bijvoorbeeld een wet aannemen met terugwerkende kracht, zodat iemand verplichtingen worden opgelegd voor een periode waarin nog niet bekend was dat die verplichtingen bestonden?
Vragen van privaatrechtsfilosofische aard zijn bijvoorbeeld die naar de grondslag en de rechtvaardiging van het eigendomsrecht, van het bindend karakter van de rechtsovereenkomst of van de verplichting schade te vergoeden die men anderen heeft aangedaan. Vragen waarvan het publiekrechtelijke dan wel privaatrechtelijke karakter niet bij voorbaat vaststaat, zijn bijvoorbeeld die naar de rechtvaardiging van de straf of naar de grenzen van het recht op abortus. Waarom mag de overheid straffen en welke maatstaven dienen daarbij in acht te worden genomen? Waar ligt - bijvoorbeeld - de grens tussen moord en abortus?
De rechtstheorie is geïnteresseerd in de grondslagen en het proces van juridisch redeneren en argumenteren. Zijn er regels voor het juridisch debat aan te geven zodanig dat je kunt zeggen dat het ene betoog beter is dan het andere? Of is overtuigen in het recht niet zozeer een kwestie van logica, maar veel meer van overredingskunst? Nauw daarmee verbonden is de vraag naar het al dan niet wetenschappelijke karakter van de rechtsgeleerdheid. Beschikt de rechtswetenschap wel over heldere maatstaven van objectiviteit en waarheid zoals andere wetenschappen?
Het onderzoek van de sectie is bij uitstek gericht op de relaties tussen politiek-filosofische en rechtstheoretische kwesties. Abstract als deze en dergelijke kwesties mogen lijken, ze zijn wel degelijk ten nauwste verbonden met allerlei zeer concrete maatschappelijke en politieke vragen.
Politieke Wetenschappen
De politieke wetenschappen omvatten drie deeldisciplines: de politicologie, de bestuurskunde en de leer der internationale betrekkingen. Twee van deze disciplines zijn aan de FdR vertegenwoordigd. De leer der internationale betrekkingen is ondergebracht bij de capaciteitsgroep Internationaal en Europees Recht, de bestuurskunde bij de capaciteitsgroep Metajuridica.
Bestuurskunde
De Bestuurskunde wordt wel omschreven als de wetenschap die zich bezighoudt met de inrichting en werking van het openbaar bestuur. Het openbaar bestuur omvat de gezagsdragers en het ambtelijk apparaat. Daarbij richt de bestuurskunde zich vooral op praktische vraagstukken die te maken hebben met het bestuur, de organisatie en het beleid van organisaties in het openbaar bestuur; en dit alles in relatie tot de omgeving van het openbaar bestuur.
Onderzoek
In de capaciteitsgroep Metajuridica is het bestuurskundig onderzoek ondergebracht in het Centrum voor Euregionale en Lokale Studies (CELS). In dit centrum participeren ook onderzoekers van de Open Universiteit in Heerlen. Binnen dit centrum wordt onderzoek gedaan op het vlak van het lokale en regionale bestuur in internationaal en vergelijkend perspectief, bijvoorbeeld naar de grensoverschrijdende samenwerking, of de betrokkenheid van decentrale overheden bij de Europese Unie.
Onderwijs
Bestuurskundigen leveren een bijdrage aan het onderwijs in het blok Metajuridica.
Rechtspsychologie
In 1994 werd Suzette Marky aangerand door een zwarte man. De Amerikaanse justitie ging voortvarend te werk en pakte snel een zwarte verdachte, die geen alibi had, op en plaatste hem in een, zoals dat in jargon heet, line-up. De zwarte verdachte werd onmiddellijk door het slachtoffer aangewezen. Tijdens de terechtzitting verklaarde het slachtoffer dat ze voor 150% zeker was dat deze verdachte de dader was. Wat is hier mis mee? Daar valt een heleboel over te schrijven. Maar om te beginnen was de line-up zo verkeerd als het maar kan zijn. Eén zwarte verdachte werd geplaatst tussen 4 Spaanse figuranten. De verdachte werd veroordeeld tot levenslang, hoewel later kwam vast te staan dat hij het niet gedaan kón hebben.
Over dit soort problemen gaat de rechtspsychologie. Rechtspraak is mensenwerk en daarom kan de psychologie bijdragen aan het goed functioneren van het juridische apparaat. Vanuit hun metajuridische invalshoek maken rechtspsychologen opmerkingen over tal van juridische onderwerpen. Enkele voorbeelden van vragen die aan rechtspsychologen gesteld kunnen worden zijn:
. Was deze verdachte ten tijde van het misdrijf bij vol verstand?
. Is de verdachte tijdens dit verhoor te sterk onder druk gezet?
. Is de verklaring van deze getuige geloofwaardig?
. Is een herdershond in staat om drugs te vinden?
. Hoe komen rechters eigenlijk tot hun uitspraken?
. Waarom plegen sommige mensen herhaaldelijk misdrijven?
Rechtspsychologische thema’s komen op verschillende momenten in de studie aan de orde. Geïnteresseerden kunnen in de latere fase van hun studie keuzeblokken volgen op het gebied van de rechtspsychologie. Dergelijke blokken zijn van belang voor juristen die in hun toekomstig beroep (denk aan rechters, advocaten en officieren van justitie) te maken krijgen met psychologen en psychiaters die de rol van (getuige-)deskundige op zich nemen. Daarnaast zijn deze keuzeblokken een aanrader als een eerste kennismaking met de psychologie als wetenschappelijke discipline.
